مجله میدان آزادی: نقاشیهای قهوهخانهای و پردههای روایی، فراتر از هنر عامیانه، ابزاری برای احضار جهان و بازآفرینی حافظه جمعی هستند. در این سنت بصری، «پرسپکتیو مقامی» جایگزین قوانین خطی رنسانس شده تا قهرمانان شاهنامه و شهیدان کربلا در یک لحظۀ واحد بهنمایش درآیند.
به گزارش مجلۀ میدان آزادی، پنجمین نمایش از مجموعهرویدادهای «هنر و جنگ» با عنوان «حماسهنگاری ایرانی؛ از شاهنامه تا عاشورا»، از تاریخ ۲ تیر تا ۱۲ تیر ماه ۱۴۰۵ در سرسرای موزه هنرهای معاصر تهران برگزار میشود.
این نمایشگاه که بهروایت گنجینۀ موزه اختصاص دارد، با نگاهی نو به سنت دیرینۀ حماسهنگاری در هنر ایران، آثاری شاخص از دو جریان بزرگ حماسی این سرزمین، یعنی شاهنامۀ فردوسی و واقعۀ عاشورا را در معرض دید مخاطبان قرار میدهد.
در این رویداد، ۱۲ اثر ارزشمند از هنرمندان نامآشنای نقاشی قهوهخانهای شامل «محمد مدبر»، «عباس بلوکیفر»، «احمد خلیلی»، «حسین همدانی»، «علیاکبر لرنی»، «محمد فراهانی»، «حسن اسماعیلزاده (چلیپا)»، «رضا حمیدی» و «گنجی» به نمایش درمیآید.
در توضیح بیشتر این نمایشگاه آمده است:
«حماسهنگاری ایرانی در قالب پردههای روایی، خیالینگاری یا قهوهخانهای را نمیتوان صرفاً نقاشیهایی مذهبی، حماسی یا عامیانه دانست؛ آنها رسانهای مردمی برای بازآفرینی حافظه جمعی و استمرار سنتی تصویری هستند که از ارژنگ مانی، از خلال نگارگری ایرانی و شمایلنگاری شیعی، تا آئین نقالی امتداد پیدا کرده است.
در این شیوه روایت، تصویر نه برای بازنمایی جهان، بلکه برای احضار آن خلق میشود. با این وصف برخلاف خوانش زیباییشناسی مسلط، نقاشان این پردهها، تصویرگرانی خام دست، با هنری بدوی و یا نهایتاً عاشقانی خوشذوق نبودند بلکه آنها هنرمندان معاصر جامعۀ خود بودند؛ هنرمندانی که در هر دوره، یک سنت روایی چندصدساله را متناسب با نیازهای اجتماعی، اخلاقی و سیاسی زمانۀ خویش بازآفرینی میکردند. آنها حافظان منفعل گذشته نبودند، بلکه راویان روح جمعی زمانه و هنرمندانی هستند که زبان تصویر را در خدمت عدالتخواهی، بزرگداشت راستی و مقاومت در برابر ظلم بازمیآفرینند.»
قرار بود رویداد «هنر و جنگ» در موزۀ هنرهای معاصر تهران با نمایش چهارمش یعنی «۹ اثر از نقاشان اروپای پساجنگ» که از ۱۸ تا ۲۷ خرداد برگزار شد، آخرین بخش این رویداد باشد اما همزمان با آغاز ماه محرم و عزاداری سیدالشهداء علیهالسلام، تصمیم گرفته شد تا پنجمین بخش از این رویداد، به هنر حماسهنگاری ایرانی اختصاص پیدا کند.