گزارش تصویری: اکران «هتل بزرگ بوداپست» با حضور «هادی مقدم‌دوست» در چهارشنبه‌های «سینمای اقتباسی» رویداد «نقد و تماشا»- مجله میدان آزادی

مجله میدان آزادی: تازه‌ترین اکران هفتگی «نقدوتماشا» با موضوع سینمای اقتباسی، چهارشنبه هجدهم شهریورماه در باغ کتاب تهران با نمایش فیلم سینمایی «هتل بزرگ بوداپست» برگزار شد.

چهارشنبه 18 شهریور 1405 ساعت 17، فیلم سینمایی «هتل بزرگ بوداپست» در ژانر کمدی-درام، به نویسندگی و کارگردانی «وس اندرسن» در رویداد نقدوتماشا اکران و نقدوبررسی شد. این فیلم محصول سال 2014 و اقتباسی غیر مستقیم است از داستان‌های «اشتفن تسوایک»، رمان‌نویس، نمایشنامه‌نویس، روزنامه‌نگار و زندگینامه‌نویس اتریشی است.

فیلم «هتل بزرگ بوداپست» پس از اکران، با حضور هادی مقدم‌دوست، فیلمنامه‌نویس، کارگردان و منتقد سینما، و به میزبانی مجید اسطیری، نویسنده و منتقد ادبی، نقد و بررسی شد.

در این نشست، ضمن بررسی شیوه اقتباس وس اندرسون از جهان ادبی اشتفان تسوایگ، موضوعاتی همچون تفاوت میان انواع اقتباس، حفظ هویت فیلمساز در فرایند اقتباس، روایت در روایت، نقش قاب‌بندی و حرکت دوربین در شکل‌گیری کمدی، ضرب‌آهنگ و اهمیت مطالعه کارشناسانه آثار برای اقتباس، مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

علاقه‌مندان برای کسب اطلاع از فرایند ثبت‌نام و رزرو صندلی می‌توانند به وبسایت رویدادهای مجله میدان آزادی به نشانی Event.AzadiSq.com یا به بازوی مجلۀ میدان آزادی در پیام‌رسان بله به نشانی @AzadiEBot مراجعه کنند.

گزارش تصویری این شب از رویداد «نقدوتماشا» را می‌توانید در بخش گالری همین مطلب (انتهای صفحه) تماشا کنید.

علیرضا باقرزاده

20 شهریور 1405

هتل بزرگ بوداپست یا کیک خامه‌ای؟
هتل بزرگ بوداپست قطعا فیلم ماندگاری در تاریخ سینما است که توسط وس اندرسون کارگردانی شده است. اما این فیلم در میانه راه فیلمسازی این کارگردان قرار دارد که با توجه به کارنامه او تا سال 2026 میتوان گفت این فیلم در دوران پختگی و بلوغ کامل این کارگردان ساخته شده است. در ادامه به عناصر مولف این فیلمساز نگاه اجمالی میشود و سپس به نقد و بررسی فیلم هتل بزرگ بوداپست پرداخته می‌شود.
وس اندرسون کارگردان مولفی که تاکید بسیاری به تک دوربین مولف سینما دارد. یعنی همه صحنه‌ها را اساسا با یک دوربین فیلمبرداری میکند؛ همین باعث شده تا عملا بوسیله حرکت دوربین و یا کات صحنه ها را به هم وصل کند که حرکت دوربین نیز در کارهای اندرسون به دو شیوه عمده تراولینگ عرضی و سوئیچ پن‌های فراوان وجود دارد و بصورت محدودی دالی زوم است. همین تراولینگ‌های عرضی فراوان است که امضا کار وس شده است و گونه‌ای تعویض صحنه تئاتری را برای مخاطب یادآوری می‌کند، حتی در طراحی صحنه هم میشود حس و حال تئاتر را به خوبی متوجه شد. در خصوص گفتگوهای دونفره نیز به جای کات در مواردی که صحنه و دیالوگ اقتضا می‌کند سوئیچ پن را برای تغییر قاب بین بازیگران می‌بینیم که طنز صحنه را تشدید می‌کند.
قاب‌بندی‌های اندرسون اساسا با پرسپکتیو تک نقطه‌ای، ترکیب‌بندی متقارن (الگو گرفته از کوبریک)، رنگ‌های اشباع، نورپردازی پرمایه انجام می‌شود تا حس حال تخت و باز هم تئاتری را برای مخاطب به‌همراه داشته باشد. گویی کارگردان با همه عناصری که در دست دارد می‌خواهد به مخاطب این پیام را برساند که این چیزی که میبینی فقط یه فیلم است و واقعیت بیرون سالن سینما در حال وقوع است. در نتیجه این تصمیم در همه عناصر کارگردانی و طراحی صحنه وارد شده است بطوری که فاصله گذاری وس اندرسونی همدردی مخاطب با کاراکترها را اساسا به کمترین میزان ممکن تبدیل می‌کند و در عین حال طنز نهفته در موقعیت بوسیله شکل مواجه با موضوع نمایان می‌شود.
نکته جالب در خصوص قاب‌های وس اندرسون وجود سوژه در مرکزیت قاب است که تقریبا در تمامی پلان‌ها با وجود تغییر در نسبت تصویر این اصل ثابت می‌ماند.
اندرسون کارگردانی است که دوست دارد در یک فیلم همه نسبت تصویرهای رایج در سینما را تجربه کند. از قاب آکادمی مربوط که فیلم‌های اولیه تاریخ سینما تا قاب‌های عریض با نسبت تصویر 1 به 2.40 با نام سینما اسکوپ و یا پاناویژن شناخته میشود. اندرسون این تغییر نسبت‌های تصویر را متناب با راوی فیلم عوض می‌کند، بطوری که در نقد فیلم به آن اشاره شده است.
در فیلم‌های این کارگردان بازی‌ها بشدت لخت و بی‌تفاوت است و همین بی‌تفاوتی سبب خلق طنز در موقعیت‌هایی می‌شود که در نگاه اول به هیچ وجه پتانسلی برای خنده مخاطب ندارد ولی کارگردان با همه ابزارهایی که در اختیار دارد طنز این موقعیت‌ها را آشکار می‌کند.
کنش‌های بازیگران نیز از قاعده وس اندرسون طبعیت می‌کنند، یعنی بازیگران بصورت باز هم خنثی در حرکات باعث شکل‌گیری طنز می‌شوند، بطور مثال بازیگر بالا رفتن از پله را در موقعیت فوق ترسناک به سردترین شکل ممکن انجام می‌دهد و خب همین امر باعث گرفتن خنده از مخاطب میشود. گویی که وس اندرسون در بازیگری شدیدا مقلد مکتب مرد صورت سنگی یا باستر کیتون باشد.
در فیلم‌های این کارگردان دیالوگ‌ها به سریع‌ترین شکل ممکن بیان می‌شود و همین امر برای مخاطب غیر انگلیسی زبان دیدن فیلم را کمی دشوار میکند. البته که بیشتر فیلم‌های وس اندرسون دوبله فارسی هم دارد ولی برای مخاطب سخت‌گیری که ترجیح می‌دهد صدای اصلی صحنه را بشنود توقف متناوب فیلم برای خواندن کامل دیالوگ‌ها امری اجتناب ناپذیر است. در این خصوص هم تاثیرپذیری وس اندرسون از هاوارد هاکس کاملا مشهود است.
نقد و بررسی هتل بزرگ بوداپست
مواجه وس اندرسون با فیلم مشابه یک کتاب است که 5 فصل دارد. فصل اول با نام گوستاو؛ فصل دوم با عنوان مادام cvdut؛ فصل سوم با عنوان چک پوینت 19-بند مجرمان؛ فصل چهارم: انجمن کلیدهای ضربدری؛ فصل پنجم: نسخه دوم وصیت‌نامه
فصل بندی فیلم‌ بگونه‌ای است که عملا به ما میگوید که با فیلم 5 پرده‌ای طرف هستیم یا به عبارتی مشغول تماشای یک تئاتر در 5 پرده هستیم. علاقه کارگردان به تئاتر و سنت‌های نمایشنامه‌نویسی کاملا حس می‌شود.
ما 3 روایت متفاوت را در فیلم شاهد هستیم که بوسیله نسبت تصویر از هم جدا شده است. روایت اول مربوط به خواننده کتاب است که در اول فیلم با نسبت تصویر 1 به 1.85 مشاهده می‌شود که مخاطب اثر نیز در این جایگاه قرار دارد گویی کارگردان مخاطب را کنارش نشانده و به او داستانش را تعریف می‌کند. روایت دوم مربوط به زیرو است که اصل ماجراست و با نسبت تصویر آکادمی یعنی 1 به 1.33 از بقیه قاب‌ها جدا شده است و بیشتر زمان فیلم را با این قاب مشاهده می‌کنیم. روایت سوم مربوط به نویسنده است که با قاب عریض 1 به 2.40 قابل شناسایی است.
فصل اول موسیو گوستاو
در این فصل با گوستاو آشنا می‌شویم و موازی آن هتل بزرگ بوداپست برای مخاطب ساخته می‌شود. گوستاو کیست؟ او مردی خوش لباس و معطر و آراسته است که به نوعی همه کاره هتل معرفی می‌شود. عاشق شغلش است. از بچگی لابی من هتل بوده و پله پله رشد کرده تا به اینجا برسد، به‌طرز بیمارگونه‌ای خواهان برقراری رابطه با زن‌های پولدار پا به سن گذاشته بلندی است که از نظر عاطفی حساس هستند. عنوان این فصل با وجود اینکه گوستاو است ولی در عین حال زیرو هم میتواند باشد. اما زیرو کیست؟ نوجوانی احتمالا اهل خاورمیانه که خانواده‌اش در جنگ کشته شده و به ناچار بصورت غیر قانونی مجبور به مهاجرت شده است. ما با زیرو درحالی آشنا می‌شویم که بعنوان لابی من می‌خواهد در هتل بزرگ بوداپست مشغول به کار شود.
فصل دوم مادام دی
داستان از این نقطه آغاز می‌شود، به عبارتی حادثه محرک طرح داستانی می‌تواند مرگ همین خانم مسنی باشد که مدتهاست با موسیو گوستاو در ارتباط بوده است و حالا گوستاو انتخاب می‌کند که آخرین وداع را با معشوقه سابق خود به جا آورد که متوجه می‌شود مادام برای او یک تابلو نفیس به ارث گذاشته است ولی دیمیتری پسر متوفی از دادن تابلو امتناع می‌کند و اینبار هم گوستاو با کمک زیرو تصمیم به شرقت می‌گیرد که همین تصمیم نقطه عطف اول داستان را شکل می‌دهد یعنی مسیری بدون بازگشت برای شخصیت‌ها
فصل سوم چک پوینت ۱۹-بند مجرمان
دیمیتری که نمی‌تواند دست روی دست بگذارد تصمیم می‌گیرد مرگ مشکوک مادام دی را گردن او بندازد و باعث دستگیری او شود و در ادامه ما شروع تغییر در شخصیت گوستاو را شاهدیم که می‌توان گفت این تغییر شخصیت در نقطه آزاد شدن او توسط زیرو تکمیل می‌شود جایی که گوستاو بر سر نیاوردن عطر محبوبش بدترین توهین‌های نژادی را نثار زیرو می‌کند ولی با شنیدن قصه زیرو خجالت کشیده و خاموش می‌شود
فصل چهارم انجمن کلیدهای ضربدری
گوستاو که نیاز دارد خود را از اتهام قتل مادام دی تبرئه کند بوسیله انجمن تصمیم می‌گیرد با پیش‌خدمت خانه مادام دیدار کند یعنی آخرین کسی که می‌تواند حقیقت را برملا کرده و او را نجات دهد ولی در آخرین لحظه پیشخدمت توسط گماشته ویژه دیمیتری به قتل می‌رسد و در نتیجه گوستاو تصمیم می‌گیرد که به هتل برگردد و تابلو مخفی شده در گاو صندوق را بردارد و احتمالا آن‌را بفروشد که همین صحنه عطف دوم ماجرا است یعنی جایی که تصمیم شخصیت بحران و اوج داستان را رقم می‌زند
فصل پنجم نسخه دوم وصیت نامه
اوج داستان جایی است که دیمتری و زیرو و گوستاو و آگاتا بر سر تابلو به تعقیب و گریز می‌پردازند. همه چیز در همین تابلو خلاصه می‌شود و گره گشایی داستان نیز در همین تابلو نهفته است یعنی جایی که نسخه دوم وصیت نامه مادام دی در پشت تابلو پیدا شده و باعث تبرئه گوستاو شده و ضمنا کلیه ثروت مادام به گوستاو ‌می‌رسد
البته که پایان فیلم با ذکر سرنوشت گوستاو و آگاتا از زبان زیرو است که رو به نویسنده روایت می‌شود. روایت تو در تو یکی از عناصر مولف وس اندرسون است. کارگردان دوست دارد قصه‌ای را تعریف کند که در آن داستان شخصیت توسط یکی از شخصیت‌های درگیر ماجرا به فرد دیگری که در حال گوش دادن به قصه اوست روایت می‌شود و در اینجا این روایت نیز توسط خواننده کتاب که بالاسر تندیس نویسنده رفته است به ما منتقل می‌شود.
در پایان هتل بزرگ بوداپست چونان مکانی فانتزی که برای مخاطب مانند یک کیک تولد بزرگ است به تصویر کشیده می‌شود. مواجه اندرسون با هتل به شدت فانتزی است و برای تضاد حداکثری می‌توان آن‌را با هتل درخشش کوبریک مقایسه کرد و به این نکته پی برد که مکان متناسب با زاویه دید خالق اثر چه پتانسیل‌هایی می‌تواند داشته باشد.