مجله میدان آزادی: فیلم کوتاه «سلول» به کارگردانی «عرفانه کریمی» در چهل‌و‌سومین جشنواره فیلم کوتاه به نمایش درآمده است. در این صفحه از پرونده «جشنواره فیلم کوتاه تهران» به سراغ نقد، بررسی و تحلیل این اثر رفته‌ایم. ریویوی آن را به قلم ایمان سرمدی بخوانید:
فیلم کوتاه سلول
پرداختن به زنان اسیرشدۀ ایرانی در دفاع مقدس، در سینمای ایران کم‌تعداد و کم‌رنگ بوده است، با وجود این که منابع مکتوب و خاطرات زیادی در این زمینه چاپ شده است. «سلول» فیلمی کوتاه درباره زنی پرستار است که به اسارت نیروهای بعثی درمی‌آید و با یک زنِ ایرانیِ دیگر هم‌سلول می‌شود. «عرفانه کریمی»، تجربۀ ساخت فیلم کوتاه «حنابندون» را دارد که در جشنواره چهل و یکم فیلم کوتاه تهران، جایزۀ ویژۀ دبیرجشنواره را از آن خود کرده بود.
پوستر فیلم کوتاه «سلول»، ساختۀ «عرفانه کریمی»
داستان فیلم سلول
خطر لو رفتن فیلم
سکانس افتتاحیه در گرگ‌ومیش غروبِ منطقۀ جنگی اتفاق می‌افتد. پرستاری (با بازی «پادینا کیانی ») در حال بندآوردن خونِ یک رزمندۀ زخمی است که کامیونی به آنها نزدیک می‌شود. سکانس بعدی شب شده، و در داخل کامیون همان پرستار و تعدادی رزمندۀ زخمی دیده می‌شود و صدای حرف‌زدن‌های سربازان بعثی به عربی. آنها اسیر شده‌اند. و بعد نمایی می‌بینیم رو به بالا از چهرۀ خون‌آلود و شکنجه‌شدۀ پرستار در حالی که او را از دو سمت گرفته‌اند و روی زمین می‌کشند و دوربین با او حرکت می‌کند.
تا اینجا با یک طراحی روایی و بصری سینمایی مواجه هستیم که نوید تماشای یک فیلم خوب را به تماشاگر می‌دهد.
بقیۀ فیلم در سلول اتفاق می‌افتد. او را داخل سلولی می‌اندازند که یک زن اسیر دیگر به اسم معصومه (با بازی سحر گلدوست) حضور دارد. فیلم کوتاه «سلول» روایتِ مقاومت است در سخت‌ترین شرایط؛ رسیدن از نقطۀ تاریکِ ناامیدی به دریچۀ روشناییِ امید. معصومه با تجربه‌ای که دارد به کمک پرستار (مریم) می‌آید. او که در زمان اسارت از فرزند شیرخواره‌اش جدا شده همچنان در اشتیاق رسیدن به اوست. این روحیۀ بازگشت به زندگیِ معصومه، به پرستار کمک می‌کند تا روحیۀ خودش را بازیابی کند. معصومه در تلاش برای ارتباط گرفتن با بقیۀ زندانی‌ها با استفاده از زبان مورس است تا از وضعیت خودشان آگاه شود. بالاخره یکی از آن طرف دیوار جواب می‌دهد. اوضاع وخیم است و آنها جزو اسرایی هستند که صلیب سرخ جهانی اطلاعی از وضعیت آنها ندارد. این را از جملۀ «ما مفقودالاثریم» می‌فهمیم. یعنی بعثی‌ها هر بلایی بخواهند سر آنها می‌توانند بیاورند. اطلاع از این وضعیت حال روحی آنها را بدتر می‌کند. اسرای مرد داخل زندان که حالا از حضور اسرای زن (این دو زن) در زندان آگاه شده‌اند، شروع به اعتراض و شورش می‌کنند...
این بخشی از داستان «سلول» است که فیلمنامۀ آن را «زهرا ترکمانلو» نوشته است. زهرا ترکمانلو، کارگردان و فیلمنامه‌نویسِ تبریزی که فیلم کوتاه «صونا» را در کارنامۀ فیلمسازی خود دارد، در این دورۀ جشنواره با فیلم «فریز» هم به عنوان نویسنده و کارگردان حضور دارد.
نقد فیلم کوتاه سلول
فیلمنامۀ «سلول» بسیار کم‌گوی و گزیده‌گوی است و این نکتۀ به ظاهر مثبت به پاشنۀ آشیل فیلم تبدیل شده است. انتقال برخی اطلاعات داستان به تماشاگر دچار لکنت و ابهام است. مثل همان جملۀ «ما مفقودالاثریم» که به آن اشاره شد. مسئلۀ بعدی گذاشتن بار روایت و توزیع اطلاعات به صداها و دیالوگ‌هایی است که باید شنیده شود.
محبوس کردن زاویۀ دید (دوربین از سلول بیرون نمی‌رود) تمهیدی روایی درست برای انتقال حس تعلیق و خفقان سلول به تماشاگر است، تا تماشاگر را به شخصیت اصلی داستان نزدیک و هم‌چشم‌انداز کند. اما این نکته مشروط بر این است که فضای صوتی و شنیداری فیلم بتواند بار دراماتیک دیالوگ‌ها را بدون گم‌شدن اطلاعات به دوش بکشد. ناگزیر تماشاگر باید همچون شخصیت‌های فیلم، گوش تیز کند تا اطلاعاتی از بیرون سلول به دست بیاورد. این مسئله هم باعث می‌شود برخی اطلاعات داستان از زیر گوش تماشاگر در برود. البته فیلمساز هم باید تدابیر مطمئنه‌ای می‌اندیشید تا این نقصان را جبران و اصلاح کند.
در واقع ضعف فیلم نه در اصل انتخاب زاویۀ دید بلکه در کم‌توانیِ باند صدا و دیالوگ‌نویسی از پر کردن خلأ بصری است.
در فیلم کوتاه «سلول» با طراحی صحنۀ دقیق، درست و چشمگیری مواجه هستیم. «رسول علیزاده» که در چندین دورۀ جشنوارۀ فیلم فجر نامزد دریافت سیمرغ بلورین در بخش طراحی صحنه و لباس بوده، به خوبی از تجربیات و هنر خود در «سلول» استفاده کرده است. علیزاده که تبحّر خاصی در ساخت بافت‌های خشن و بدوی و نامتعارف دارد، با استفاده درست از رنگ و بافت مناسب به فضاسازی بصری فیلم کمک موثری کرده است. هماهنگی چشمگیر میان طراحی بافت‌های فرسوده و خشن رسول علیزاده با نورپردازی متراکم و مونوکروم «سعید براتی» (فیلمبردار و نورپرداز)، فضای بسته سلول را از یک دکور تخت به محیطی با هویت و ملموس بدل کرده است.
عرفانه کریمی با انتخاب درست بازیگران بخش مهمی از انتقال بار دراماتیک فیلمش را انجام داده است. بازیگران شناخته‌شدۀ «سلول» از بازیگران کاربلد سینمای ایران هستند و در ساخت شخصیت‌ها و انتقال احساس‌های ویژه در شرایط سخت به تماشاگر درست عمل می‌کنند.
تهیۀ فیلم را «سعید هنرمند» به عهده داشته است که در سینمای حرفه‌ای ایران بیشتر به عنوان طراح صحنه و لباس شناخته شده است و مدتی است که تهیه‌کنندگی را در حوزۀ فیلم کوتاه تجربه می‌کند.
فیلم «سلول» در «بخش مسابقه سینمای ایران؛ آثار داستانی» نمایش داده می‌شود.