مجله میدان آزادی: ۲۱ نوامبر (۳۰ آبان) سالروز تولد رنه مگریت نقاش سورئالیست بلژیکی و از تاثیرگذارترین هنرمندان قرن بیستم است. به همین مناسبت فهرستی از بهترین تابلوهای نقاشی او را برای شما گردآوردهایم. این فهرست را با مقدمه و توضیحات مینو خانی -استاد دانشگاه و منتقد- در ادامه بخوانید:
نگاهی به چند اثر شاخص از رنه مگریت
نقاش ناممکنها
بیوگرافی
«رنه مگریت» (۱۸۹۸-۱۹۶۷) در ۲۱ نوامبر سال ۱۸۹۸ در شهر لسین بلژیک از پدری تاجر و مادری کلاهدوز متولد شد. دوازدهساله بود که طعم تلخ بیمادری را چشید. وقتی جسد مادر پیدا شد، صورتش در پس لباسش پنهان شده بود. اینکه در بسیاری از آثار او چهرهها پوشیدهاند، احتمالاً به همین دلیل است؛ هرچند خود او تأثیر مرگ مادر بر چهرههای پنهان آثارش و نگاه روانکاوانه به آنها را قبول ندارد.
علاقه به نقاشی او را در سال ۱۹۱۶ راهی آکادمی سلطنتی هنرهای زیبای بروکسل کرد. در آن دوران، همۀ سبکهای رایج همچون امپرسیونیسم، فوتوریسم، کوبیسم و انتزاعی را آزمود. اما نقطۀ عطف دوران حرفهای او وقتی است که در پاریس با نقاشان سبک سوررئال، «سالوادور دالی»، «آندره برتون» و «ماکس ارنست» آشنا شد. فضای رازآلود و کنار هم قرار گرفتن اشیای نامتجانس به جهان هنری او راه پیدا کرد. وقتی در ۱۹۳۰ به بلژیک برگشت به یکی از چهرههای اصلی سوررئالیسم آن کشور تبدیل شد.
ویژگیهای سبک مگریت
ویژگی اصلی سبک او واقعگرایی ظاهری با محتوای غیرمنطقی تکنیکی است. او ساده و صاف با رنگهای یکدست و تخت، بدون ضربۀ پرشور قلممو نقاشی میکشید. اما ویژگی قابل توجه آثارش ترکیب اشیایی است که در زندگی روزمره کنار هم نیستند؛ مثل قطاری که از شومینه خارج میشود یا آینهای که کارکرد بازتابندگی ندارد یا انسانهای معلق در فضا و... اما همین کنار هم قرار گرفتن اشیای روزمره و خلق فضاهای نامأنوس، معنای جدیدی به آنها میدهد. در آثار مگریت، شگفتی از خود تصویر نمیآید، بلکه از ترکیب چیزهایی است که در زندگی روزمره کنار هم نمیبینیم؛ جابهجایی اشیای آشنا که دیگر معنای طبیعی ندارند. بهواسطۀ همین ویژگیهاست که با نقاشیهایش رابطۀ میان واقعیت، تصویر، زبان، ادراک و خیال را به پرسش میکشد. خودش میگفت:
«نقاشیهایم تصاویری هستند که پرسش میکنند، نه نمادهایی که پاسخ بدهند.»
دوازده اثر شاخص رنه مگریت

تابلوی نقاشی «راز دوگانه» اثر «رنه مگریت»
۱. راز دوگانه | (The Double Secret) | ۱۹۲۷
دو چهرۀ انسانی بر زمینهای آرام از دریا و افق بیکران. بخشی از چهرۀ سمت چپ جدا شده و در چهرۀ سمت راست بخشی از صورت کنار رفته و بهجای محتویات درونی اندام انسانی، زنگولههایی آویخته شده است. چه رازی در دل این چهرههای شکسته و فروریخته قرار دارد؟ چه راز بین چهرۀ بیرونی و درونی انسان نهفته است؟

تابلوی نقاشی «عاشقان» اثر «رنه مگریت»
۲. عاشقان | (The Lovers) | ۱۹۲۸
عشاقی با چهرههای پوشیده بر زمینۀ طبیعتی سرسبز. شاید مهمترین پرسشی که با دیدن این اثر به ذهن خطور میکند، این باشد: دیگری تا چه اندازه برای ما قابل شناخت است؟ آیا میان نزدیکی فیزیکی و نزدیکی عاطفی الزاماً رابطهای وجود دارد؟

تابلوی نقاشی «خیانت تصویر» اثر «رنه مگریت»
۳. خیانت تصاویر | (The Treachery of Images) | ۱۹۲۹
«خیانت تصویر» یکی از معروفترین آثار مگریت است. در حالیکه تصویر یک پیپ در قاب دیده میشود، زیر آن نوشته شده است: «این یک پیپ نیست». این تناقض مهمترین دلیل شهرت آن است. «میشل فوکو»، نظریهپرداز فرانسوی با دیدن این اثر کتابی با عنوان «این یک پیپ نیست» نوشت. از نظر فوکو، تصویر پیپ خود پیپ نیست؛ همانطور که واژۀ پیپ نیز خود شیء نیست. مگریت با این اثر ما را متوجه فاصلۀ بین بازنمایی و واقعیت میکند و باعث میشود از خود بپرسیم آیا تصویر همان واقعیت است؟ آیا زبان میتواند واقعیت را بهدرستی بازنمایی کند؟ آیا ما جهان را مستقیماً میبینیم یا از طریق نظامهای بازنمایی میشناسیم؟

تابلوی نقاشی «آینه کاذب» اثر «رنه مگریت»
۴. آینۀ کاذب | (The False Mirror) |۱۹۲۹
چشمی بزرگ که مردمک آن به تصویری از آسمان آبی و ابرهای سفید تبدیل شده است. آیا چشم فقط جهان را ثبت میکند یا در شکل دادن به جهانی که میشناسیم مشارکت دارد؟

تابلوی نقاشی «وضعیت انسانی» اثر «رنه مگریت»
۵. وضعیت انسانی | (The Human Condition) | ۱۹۳۳
«وضعیت انسانی» یکی از هوشمندانهترین آثار مگریت است. نقاش میخواهد جهان را بازنمایی کند، اما خودش به بخشی از مسئلۀ بازنمایی تبدیل میشود. این نقاشی از ما میپرسد آیا چیزی به نام مشاهدۀ کاملاً بیواسطه وجود دارد یا جهان را از طریق تصویرها، ذهنیتها و بازنماییهای خود تجربه میکنیم؟

تابلوی نقاشی «بازتولید ممنوع» اثر «رنه مگریت»
۶. بازتولید ممنوع | (Not to Be Reproduced) | ۱۹۳۷
مردی مقابل آینه ایستاده است. در آینه نیز نه پشت سر مرد دیده میشود، نه چهرۀ او. آینه، ابزار بازتاب واقعیت، در این اثر کارکرد همیشگیِ بازتابندگی و شناخت را ندارد و این سؤال مطرح میشود که آیا انسان میتواند خودش را همانگونه که هست، بشناسد؟ آیا خودشناسی نیز نوعی بازنمایی است که ممکن است خطا کند؟

تابلوی نقاشی «زمان متوقف شده» اثر «رنه مگریت»
۷. زمان متوقفشده | (Time Transfixed) | ۱۹۳۸
در اتاقی آرام و ساکت، قطاری از شومینه خارج میشود. اگر نظم طبیعی اشیا شکسته شود، آیا عادتهای ادراکی ما مختل میشود؟

تابلوی نقاشی «بازمانده» اثر «رنه مگریت»
۸. بازمانده | (The Survivor) | ۱۹۵۰
تفنگی بر دیوار اتاقی ساکت و خالی تکیه داده شده و در زیر آن لکۀ خونی دیده میشود. آیا کسی یا چیزی از یک واقعۀ خشونتآمیز جان سالم به در برده است یا باید بپذیریم که عمر سلاح کشنده بیشتر از عمر انسان است؟

تابلوی نقاشی «گلکوندا» اثر «رنه مگریت»
۹. گلکوندا | (Golconda) | ۱۹۵۳
تعدادی مرد با لباسهای یکسان در آسمان شناورند؛ مثل باران. همه چیز عادی است، تصویر آرام، اما عجیب است. در جهانی که رسانهها تلاش دارند همه را یکسان کنند، هویت انسانی چه سرنوشت و جایگاهی دارد؟

تابلوی نقاشی «امپراتوری نور» اثر «رنه مگریت»
۱۰. امپراتوری نور | (The Empire of Light) | ۱۹۵۴
«امپراتوری نور» یکی از شاعرانهترین آثار مگریت است؛ خانهای در تاریکی شب، زیر آسمانی کاملاً روشن و آبی. همنشینی دو وضعیت متضاد: شب و روز، تاریکی و روشنایی، واقعیت و رؤیا. اما این تناقض از نظر بصری باورپذیر است. چرا؟

تابلوی نقاشی «قلعه پیرنه» اثر «رنه مگریت»
۱۱. قلعۀ پیرنه | (The Castle of the Pyrenees) | ۱۹۵۹
قلعهای سنگی بر فراز صخرهای عظیم در آسمان معلق است. دریا در زیر آن خروشان است ولی چگونه ممکن است جرمی به آن سنگینی در سبکترین حالت ممکن خود باشد؟

تابلوی نقاشی «پسر انسان» اثر «رنه مگریت»
۱۲. پسر انسان | (The Son of Man) | ۱۹۶۴
سیبی چهرۀ مردی را پوشانده است؛ موتیفی که در دیگر آثار هنرمند بهکرات دیده میشود. مهمترین ابزار شناخت هویت، چهره است ولی مگریت آن را از دید مخاطب پنهان میکند چون معتقد است انسان همیشه چیزی را میبیند که میخواهد، اما چیز دیگری نیز وجود دارد که مانع دیدن کامل ما میشود. همین موضوع این سؤال را مطرح میکند که آیا صرف دیدن چهرۀ دیگری به معنای شناخت اوست؟
جمعبندی
مگریت نقاش به پرسش کشیدن واقعیت است. او به ما نشان میدهد آنچه میبینیم، الزاماً همان چیزی نیست که تصور میکنیم یا میشناسیم. با هر اثر بازنمایی سادۀ جهان را به چالش میکشد تا به ما بگوید تصویر ابزاری برای تفکر دربارۀ جهان، شیوۀ ادراک و حقیقت است.