مجله میدان آزادی: با شروع جنگ رمضان از نهم اسفند 1404، ابتدا تمرکز حملات دشمن به پایتخت کشور ایران یعنی تهران بود که رفتهرفته با چند بعدی شدن شرایط جنگی و بسته شدن تنگۀ هرمز به مناطق جنوبی کشور هم کشید و نهایتا این روزها جنوب کشور بیشتر از مناطق دیگر درگیر جنگ شدند. به همین مناسبت ما در مجله میدان آزادی و در تازهترین صفحه از پرونده «ای ایران» به سراغ فهرستی از بهترین کتابها برای نوجوانان با حالوهوای جنوب رفتهایم. این مطلب که به قلم عطیه میرزاامیری نوشته شده است را در ادامه بخوانید:
جنوب ایران از دریچۀ داستانهای نوجوان
جنوب ایران را با نخلهای سر به فلککشیده، آبهای گرم خلیج فارس، نسیم شور و مردمانی که در دل گرما و سختیها زندگی میکنند، میشناسیم. این خطه از جغرافیای ایران همیشه الهامبخش داستان و ادبیات بوده؛ قصههای رنگارنگی از مقاومت، دوستی، طنز و زندگی. این منطقه نه فقط جغرافیا، که فرهنگی غنی از آداب و رسوم مردمان، بنادر، جنگ و آرامش ساحلی را در خود جای داده است. خواندن داستانهایی که در این بستر میگذرد، فرصتی است تا نوجوانان با ریشههای خود آشنا شوند، همدلی کنند و ایران را از زاویهای گرم و واقعی ببینند.
در ادامه، چند داستان و رمان نوجوان با محوریت فضای جنوب ایران را معرفی میکنم که هر کدام دریچهای به این سرزمین رنگارنگ باز میکنند.
کتاب «ساندویچ برای حیدر نعمتزاده»، نوشتۀ «منصور علیمرادی»
1. ساندویچ برای حیدر نعمتزاده | نوشتۀ منصور علیمرادی (نشر هوپا)
در دل یک شهر کوچک جنوبی، دو نوجوان عشایر بازیگوش به نامهای علو و داوود، عاشق دوچرخهسواری و ساندویچ هستند، اما نه بلدند دوچرخه سوار شوند، نه پول کافی دارند! این رمان ماجراجویانه و پر از خنده، با طنز دلنشین و تصویرسازی زنده از فرهنگ عشایری و زندگی محلی جنوب، خواننده را به دنیای پرهیجان و بامزهای میبرد. این کتاب شاد مناسب نوجوانان یازده تا شانزده سال است و نشاط جنوب را به جانتان مینشاند.
کتاب «قطار جک لندن»، نوشتۀ «فرهاد حسنزاده»
2. قطار جک لندن | نوشتۀ فرهاد حسنزاده (نشر افق)
«فرهاد حسنزاده»، نویسندهای که خود در آبادان زاده شده، در این کتاب با تمرکز بر زندگی مردم آبادان در زمان جنگ ایران و عراق، داستان سام هلچین، کارگر پرشور پالایشگاه آبادان و خانوادۀ پرجمعیتش را روایت میکند. جنگ زندگی ساده و شلوغ آنها را دگرگون میکند و با مهاجرت اجباری، آوارگی، امیدها و تلخیهای فراوان همراه است. نویسنده با بیش از پنجاه شخصیت و روایتهای درهمتنیده (در هفت فصل، پیش و پس از جنگ)، زوایای تاریک و انسانی جنوب در دوران جنگ را به تصویر میکشد. «قطار جک لندن» اثری واقعگرا، چندصدا و پر از جزئیات محلی است که پس از حدود بیست سال نوشتن و ویرایش منتشر شده. این کتاب مناسب گروه سنی بزرگسال است اما چنان باجزئیات پرورش داده شده که خواندنش برای نوجوانان هم خالی از لطف نیست.
کتاب «عاشقانههای یونس در شکم ماهی»، نوشتۀ «جمشید خانیان»
3. عاشقانههای یونس در شکم ماهی | نوشتۀ جمشید خانیان (انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان)
این کتاب داستان عاشقانه و احساسی یک دختر نوجوان آبادانی به نام ساراست که در فضای گرم و شرجی جنوب ایران و درست در روزهای آغاز جنگ تحمیلی میگذرد. سارا هنگام مهاجرت اجباری خانواده از آبادان به اهواز، بهصورت تصادفی با یونس و بیبیاش روبهرو میشود. این آغاز کشمکشهای عاطفی ساراست. این رمان پر از چیزها و حسهای عجین با جنوب است؛ جنگزدگی، موسیقی، دلبستگی و رهایی.
کتاب «دود پشت تپه»، نوشتۀ «محمدرضا بایرامی»
4. دود پشت تپه | نوشتۀ محمدرضا بایرامی (نشر قدیانی)
روایت آغاز جنگ از زبان عزیز، پسری پانزدهساله در روستایی به نام تلخرود در جنوب. انفجارها، حملۀ دشمن، زندگی سادۀ روستایی و واکنش مردم جنوب در برابر سختیها، با زبانی گرم و حماسی روایت میشود. کتاب حس نخلستانها، گرمای هوا و روحیۀ مقاوم مردم جنوب را بهزیبایی منتقل میکند و برای نوجوانان، تصویری زنده از تاریخ و زندگی در این خطه ارائه میدهد.
کتاب «بیبی بیگک»، نوشتۀ «زینب موسوی»
5. بیبی بیگک | نوشتۀ زینب موسوی (انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان)
این کتاب، داستانی کوتاه و دلنشین برگرفته از فرهنگ هندیجان خوزستان دارد. کتابی مناسب برای آشنایی با سنتهای گرم جنوب. «بیگک» در لهجۀ محلی یعنی عروسک. بیبی این کتاب، از برگ نخل، پارچه و سنگ عروسکی میسازد و در خلال این عروسکسازی ماجراهای جالبی پیش میآید. این کتاب میراث ناملموس جنوب را با زبانی ساده و تصویری زیبا به نوجوانان معرفی میکند و حس عمیق فرهنگی و فولکور منطقه را زنده نگه میدارد.
کتاب «شلوارهای وصلهدار»، نوشتۀ «رسول پرویزی»
6. شلوارهای وصلهدار | نوشتۀ رسول پرویزی (نشر امیرکبیر)
«شلوارهای وصلهدار» یکی از آثار ماندگار و کلاسیک ادبیات جنوب ایران است. «رسول پرویزی» که خود نیز بوشهری است، در این کتاب مجموعهای از داستانهای کوتاه و بلند را روایت میکند که در بستر زندگی مردم بوشهر میگذرد. کتاب با زبانی ساده، صمیمی و پر از طنز محلی، زندگی روزمرۀ مردم جنوب را توصیف میکند: گرمای طاقتفرسا، نخلستانها، دریا، فرهنگ ساحلی، لهجۀ شیرین بومی، فقر و شادیهای کوچک مردم، روابط خانوادگی و باورهای سنتی همه در این کتاب جمع شدهاند. «شلوارهای وصلهدار» تصویری واقعی، گرم و نوستالژیک از جنوب ایران در دهههای گذشته ارائه میدهد و برای نوجوانان علاقهمند به داستانهای بومی و اقلیمی بسیار جذاب است. این کتاب حس جنوب را آنقدر خوب منتقل میکند که خواننده انگار خودش آنجا نشسته و قصهها را از زبان راوی محلی میشنود.
کتاب «هستی»، نوشتۀ «فرهاد حسنزاده»
7. هستی | نوشتۀ فرهاد حسنزاده (انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان)
«هستی» رمانی نوجوانانه دربارۀ دختری دوازدهساله به نام هستی است که در آبادان زندگی میکند. هستی روحیهای پسرانه دارد؛ عاشق فوتبال و موتورسواری است و از کارهای دخترانه و عروسک متنفر است. رابطۀ او با پدرش چندان صمیمانه نیست تا اینکه با آغاز جنگ ایران و عراق، خانواده مجبور میشوند مهاجرت کنند و هستی در این میان با سختیهای زیادی روبهرو میشود و... .
کتاب «موندو»، نوشتۀ «محمدرضا آریانفر»
8. موندو | نوشتۀ محمدرضا آریانفر (انتشارات سوره مهر)
داستان از زبان نوجوان سیزدهسالهای به نام مهران (ملقب به موندو) است که در خرمشهر و در روزهای ابتدایی جنگ تحمیلی (بهویژه تخلیۀ بخش شرقی شهر و سقوط خرمشهر) روایت میشود. کتاب ترکیبی از واقعیت و تخیل است. موندو در میان جنگ، تنهایی و دغدغههای نوجوانی، با عناصری خیالی مانند مترسک همدم میشود.
کتاب «شطرنج با ماشین قیامت»، نوشتۀ «حبیب احمدزاده»
9. شطرنج با ماشین قیامت | نوشتۀ حبیب احمدزاده (انتشارات سوره مهر)
این کتاب، سه روز از زندگی یک بسیجی هفدهساله در آبادان محاصرهشده بهدست عراقیهاست. راوی (با نام رمزی موسی) که دیدهبان توپخانه است، بهدلیل مجروح شدن دوستش، مسئولیت رانندگی وانت غذا را بر عهده میگیرد و باید به رزمندگان و چند غیرنظامی غذا برساند، در حالیکه بهدنبال رادار پیشرفتۀ دشمن یا همان ماشین قیامت میگردد. کتاب با نگاهی نو و عمیق به دفاع مقدس، مسائل فلسفی، مذهبی و انسانی، جنگ را از دیدگاه قرآن، انجیل و تورات بررسی میکند.
کتاب «آمیخته به بوی ادویهها»، نوشتۀ «مریم منوچهری»
10. آمیخته به بوی ادویهها | نوشتۀ مریم منوچهری (انتشارات ثالث)
این کتاب مجموعهای از هشت داستان کوتاه است. داستانها عمدتاً در فضای جنوب ایران (خوزستان، آبادان، بوشهر و...) میگذرند و پر از بوی ادویه، شرجی هوا، لهجۀ جنوبی و زندگی روزمرۀ مردم این منطقه هستند. «مریم منوچهری» در این کتاب موضوعات متنوعی مثل جنگ و آوارگی، عشق و دوری، تنهایی، مادران و خاطرات را با نثری گرم، شاعرانه و گاهی طنزآمیز روایت میکند.