مجله میدان آزادی: به سنت پایان ماه مجله میدان آزادی، با پایان آبان، جدیدترین شماره از ماهنامۀ «کاغذ اخبار هنر» را که با سینمای ایران آغاز میشود به قلم «حنانه شکیبا» بخوانید:
سینمای ایران
«نصف جهان» جای «زوجه دیجیتال» را گرفت
علیرضا داودنژاد، کارگردان و فیلمنامهنویس پیشکسوت، مسیرش را عوض کرده است! او که برای «زوجه دیجیتال» پروانه ساخت گرفته بود، این پروژۀ سینمایی را متوقف کرد و نوشتن فیلمنامهای تازه را در اولویت گذاشته است. نام موقت این فیلمنامه «نصف جهان» است و موضوعش جنگ ۴۰ روزه. فعلاً نه از قصه خبری هست و نه از بازیگران، عوامل، زمان فیلمبرداری و اکران؛ فقط میدانیم داودنژاد قلم به دست گرفته است.

نخستین فیلم سینمایی درباره شهدای ناو دنا
«تولد یک نجیبزاده» به کارگردانی لیلی عاج و تهیهکنندگی سعید سعدی قرار است نخستین فیلم سینمایی درباره شهدای ناو دنا باشد. امیرحسین آرمان از بازیگران آن است و فیلمبرداری آن از منطقه کنارک شروع میشود. لیلی عاج پیش از این فیلم تحسینشدۀ «سرهنگ ثریا» را ساخته است.
صدرعاملی؛ سومین سال پیاپی در راه فجر
رسول صدرعاملی دست از فجر نمیکشد. پارسال با «قایقسواری در تهران» در جشنواره بود و دو سال پیش با «زیبا صدایم کن» آمد؛ فیلمی که جایزه بهترین فیلم و جایزه ویژه هیئت داوران را گرفت. حالا او برای سومین سال پیاپی فیلمی برای فجر میسازد. تهیهکنندگی این فیلم با محمد خزاعی است، اما داستان و بازیگرانش هنوز اعلام نشدهاند.
حمید نعمتالله به نمایش خانگی رسید
تصویربرداری «داشآکل»، نخستین سریال نمایش خانگی حمید نعمتالله، شروع شده است و امیر جدیدی و طناز طباطبایی بازیگران اصلی آن هستند. نعمتالله برای نقشهای دیگر سراغ چهرههای تازه و بازیگران مستعد تئاتر رفته و «کاکا رستم» و «مرجان» را هم از میان همینها برگزیده است. فیلمبرداری تا پایان سال ادامه دارد و پخش سریال به اواخر امسال یا اوایل سال آینده میرسد.

فیلمی درباره پس از جنگ، صدرنشین هنر و تجربه
«آنسوی آوار» که پیشتر با عنوان «رستگاری در رمضان» خبرش آمده بود، پرفروشترین فیلم گروه سینمایی هنر و تجربه در سال ۱۴۰۵ شد. این فیلم از ۲۲ مهر روی پرده رفت؛ کارگردانش محسن منشیزاده و نویسنده و تهیهکنندهاش محمدحسین عابد است. «آنسوی آوار» اثری اجتماعی درباره پیامدهای جنگ 40 روزه است و زندگی آدمهایی را نشان میدهد که روابط خانوادگی و روزمرهشان زیر سایۀ این بحران عوض شده است. علیرضا جعفری، مازیار مهرگان، آرمیتا مرادی، محمود مقامی و سعیده عرب بازیگران اصلیاند.
علاوه بر این خبرها، در آبان ماه، علیرضا معتمدی برای فیلم «دختر پریخانوم»، برندۀ جایزۀ سینمایی اوراسیا شد و «سرو، سپید، سرخ» بهترین سریال اتحادیه رادیو و تلویزیونهای آسیا و اقیانوسیه 2026 شد که جزئیات این دو خبر را میتوانید در سایت مجله میدان آزادی بخوانید.
سینمای جهان
گودزیلا از توکیو تا آمریکا رکورد زد
«گودزیلا منهای صفر» ساخته تاکاشی یامازاکی افتتاحیه را با رکوردزنی شروع کرد. این فیلم روز نخست اکران در ژاپن، ۱۲ آبان، ۹۱۰ میلیون ین (حدود ۵٫۷ میلیون دلار) فروخت و به گفته توهو با ۵۹۰ هزار تماشاگر رکورد فروش روز اول یک فیلم لایو-اکشن در ژاپن را شکست. چند روز بعد در آمریکا با ۳۱٫۶ میلیون دلار در صدر جدول آخر هفته نشست و بزرگترین افتتاحیه یک فیلم غیرانگلیسیزبان در آمریکای شمالی را با پیشیگرفتن از انیمیشن «گربه کلاهبهسر» از آنِ خود کرد؛ افتتاحیۀ جهانیاش هم به تخمین گزارشها از ۶۵ میلیون دلار گذشت.
رامایانا، بزرگترین افتتاحیه تاریخ سینمای هند
از ژاپن و آمریکا عبور کنیم و سری بزنیم به کشور فیلمبازها، هند. «رامایانا: ظهور یک افسانه» در ۴۸ ساعت نخست اکران جهانی ۵۵٫۷ میلیون دلار فروخت و رکورد بزرگترین افتتاحیه جهانی یک فیلم هندی را به نام خود ثبت کرد. این رقم حدود ۲۶ درصد از بودجه ۲۱۰ میلیون دلاری ساخت فیلم است. «رامایانا» در اروپا هم خوب فروخته و منتقدان را راضی کرده؛ پیتر بردشاو در گاردین چهار ستاره از پنج به آن داد و نوشت فیلم سرگرمکننده است و رگههایی از «ارباب حلقهها»ی پیتر جکسون و «شیرشاه» دیزنی را دارد.
مستندی که گیشه را غافلگیر کرد
«You Can See Everything» از استودیو A24 درباره الیزابت هولمز، بنیانگذار شرکت تراناس، بزرگترین شگفتی گیشه پاییز شده است. این مستند از آثار مستند مایکل جکسون و جاستین بیبر جلو زد و به جمع پرفروشترین مستندهای تاریخ پیوست و نامش در کنار گودزیلا، در فهرست پرفروشها دیده شد. بعضی پیشبینیکنندگان اسکار میگویند شاید این نخستین مستندی باشد که به بخش بهترین فیلم اسکار راه مییابد. این مستند که با پرداختن به موضوعی بحثبرانگیز توجه افکار عمومی را به خود جلب کرده دربارۀ دروغ بزرگ هولمز و دستیارش در یک شرکت دارویی و فرآیند کشف این کلاهبرداری است.
رقابت پنجنفره انیمیشن اسکار هنوز باز است
با نزدیک شدن به فصل جوایز اسکار، گمانهزنی درباره نامزدهای بهترین انیمیشن نود و نهمین دوره اسکار (اسکار ۲۰۲۷) داغ شده است. در تازهترین پیشبینیها «وایلدوود» و «داستان اسباببازی ۵» جلوتر از بقیهاند و «ری گان»، «پسر آهنی»، «گرهها» و «هاپرز» هم شانس مهم نامزدی دارند. «مینیونها و هیولاها»، «جزیره فراموششده» و «بره ناقلا: هیولای ماسی باتم» هم در فهرستها هستند.
هری پاتر؛ هم پوستر آمد، هم حاشیه
پوسترهای رسمی هری پاتر، هرماینی گرنجر و ران ویزلی در سریال «Harry Potter and the Philosopher’s Stone» منتشر شد؛ سریال HBO از ۴ دی، همزمان با کریسمس ۲۰۲۶، روی آنتن میرود.

جالب است بدانید در آستانۀ اکران این سریال پرطرفدار دنیل رادکلیف، اولین بازیگر نقش هری پاتر، به آسوشیتدپرس گفته هنوز تصمیم نگرفته آن را ببیند، چون فصل هشتساعت است و وقت زیادی میگیرد، اما از انتخاب دومینیک مکلافلین برای نقش هری حمایت کرده است.
حاشیههای جدید این اقتباس سینمایی پرطرفدار در سراسر جهان، فقط به اینجا ختم نمیشود! بهتر است بدانید پاپا اسیدو، بازیگر رنگینپوست نقش سوروس اسنیپ در سریال جدید، از حملات نژادپرستانه و تهدید به مرگ پس از انتخابش گفته و تأکید کرده نقد بازیاش حق مخاطب است اما توهین نژادی نه.

اسپیلبرگ کابوی میشود
خبر دیگر از سینمای جهان اینکه، استیون اسپیلبرگ فیلمبرداری نخستین وسترن کارنامهاش را برای سال ۲۰۲۷ برنامهریزی کرده است. یانوش کامینسکی، فیلمبردار همیشگیاش، در گفتوگو با هالیوود ریپورتر این خبر را تأیید کرد و گفت پشت دوربین این فیلم هم خواهد بود. فیلم هنوز عنوان، بازیگر و داستان رسمی ندارد و اگر همهچیز طبق برنامه پیش برود، احتمالاً ۲۰۲۸ اکران میشود. اسپیلبرگ تا امروز هیچ وسترنی کارگردانی نکرده است.
«سرزمین پدری» پیشتاز جوایز فیلم اروپا
بد نیست سری بزنیم به اخبار سینمایی قاره سبز؛ «سرزمین پدری» (Fatherland) ساخته پاول پاولیکوفسکی با ۱۱ نامزدی پیشتاز سی و نهمین دوره جوایز فیلم اروپا شد. این فیلم سیاهوسفید همراهی «توماس مانِ» نویسنده و دخترش اریکا را در آلمانِ تکهپارۀ ۱۹۴۹ روایت میکند. «لا بولانگرا» ساخته خاوی آمبروسی و خاوی کالوو با ۱۰ نامزدی و «فیورد» با پنج نامزدی در ردههای بعدیاند و ساندرا هولر هم برای «سرزمین پدری» و «رز» دو نامزدی بازیگری گرفته است. برندگان را ۵۷۰۰ عضو آکادمی فیلم اروپا انتخاب میکنند و ۲۶ دی ۱۴۰۵ (برابر با ۱۶ ژانویه ۲۰۲۷) در آتن معرفی میشوند.
موسیقی ایران
موسیقی زنده پس از جنگ؛ ۷۰۸ اجرا در ۲۶ استان
از پایان جنگ سوم در ایران تا پایان مهر ۱۴۰۵، ۷۰۸ اجرای زنده موسیقی در ۲۶ استان برگزار شده است؛ آماری که معاونت هنری وزارت فرهنگ اعلام کرده. تهران با ۲۰۹ اجرا بیشترین سهم را دارد و فارس (۶۶)، مازندران (۵۹)، اصفهان (۵۰) و البرز (۳۸) پشت سرش ایستادهاند. یعنی ۴۹۹ اجرا بیرون از تهران بوده است. در میان گونهها هم پاپ با ۳۹۱ اجرا بیش از نیمی از کل اجراها را از آن خود کرده و موسیقی ایرانی ۱۱۲ اجرا داشته است. زندگی جریان دارد.
همخوانی و خواننده هوش مصنوعی به جشن حافظ آمدند
خبر دیگر از موسیقی اینکه چهارمین جشن تئاتر و موسیقی حافظ در بخش موسیقی دو جایزه تازه دارد: «بهترین همخوانی سال» و «بهترین خواننده هوش مصنوعی». جایزه همخوانی به آثار مشترک دو یا چند خواننده میرسد. در بخش هوش مصنوعی آثار خوانندگان مجازی بررسی میشوند و تندیس به گروه سازنده اثر برگزیده اهدا میشود. تندیسهای چهارمین دورۀ جشن حافظ ۳۰ آبانماه اهدا خواهد شد.
موسیقی جهان
گرمی ۲۰۲۷؛ ری پیشتاز، سوئیفت و گاگا در بخش سینما
فهرست نامزدهای شصت و نهمین دوره جوایز گرمی اعلام شد و ری (RAYE) با ۱۱ نامزدی در صدر ایستاد. روزالیا با ۹ نامزدی و الا لنگلی، اولیویا رودریگو و فیبی بریجرز هر کدام با هفت نامزدی بعد از او هستند. تیلور سوئیفت و برونو مارس هم میان نامزدهای بهترین آلبوم سالاند.
بخش موسیقی فیلم این جایزه نیز پرستاره است: ترانه «I Knew It, I Knew You» با صدای سوئیفت برای «داستان اسباببازی ۵» و «RUNWAY» با صدای لیدی گاگا و دوچی برای «شیطان پرادا میپوشد ۲» نامزدند. برندگان این مسابقه ۱۸ بهمن ۱۴۰۵ مشخص میشوند.
خواننده کانادایی: کودکان فلسطین شجاعاند اکنون نوبت دیگران است
شان مندز، خواننده و ترانهسرای مشهور ۲۸ ساله کانادایی، پنجشنبه ۲۱ آبان با پیامی در اینستاگرام اقدامات اسرائیل در غزه را نسلکشی نامید و خواستار توقف کشتار فلسطینیان شد. او نوشت کودکان و خانوادههای فلسطینی مدتهاست رنج میکشند و به کمک نیاز دارند، و از هنرمندان دیگر خواست سکوتشان را بشکنند و نوشت: «همین حالا که مشغول نوشتن این متن هستم، خودم هم این ترس را احساس میکنم.» او تاکید کرد هرچه افراد بیشتری صدای خود را بلند کنند، امکان تغییر بیشتر میشود و گفت کودکان فلسطین مدتها ناچار به شجاعت بودهاند و اکنون نوبت دیگران است که شجاع باشند.

او در پایان خواستار عادی شدن دفاع از کسانی شد که زیر فشار و ستم زندگی میکنند و مخاطبانش را به کمک مالی، آگاهییابی، مطالبه پاسخگویی از صاحبان قدرت و مشارکت سیاسی دعوت کرد.
ادبیات ایران
نمایشگاه کتاب تهران؛ دیماه به جای اردیبهشت
زمان برگزاری نمایشگاه کتاب سال 1405 پس از گمانهزنیهای بسیار در آبان، آذر یا دی، بالاخره مشخص شد. سی و هفتمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران چهارشنبه ۲ دی ۱۴۰۵، همزمان با میلاد حضرت علی (ع)، آغاز به کار میکند. نمایشگاه امسال از تقویم همیشگیاش بیرون افتاده است. سه دوره پیشین در اردیبهشت برگزار شده بود و این دوره هم ابتدا برای ۲۳ اردیبهشت تا دوم خرداد مصوب شده بود، اما در همان روزها به علت شرایط جنگی کشور، نسخه مجازیاش برپا شد. فراخوان ثبتنام ناشران هم طی روزهای آینده منتشر میشود.
ادبیات جهان
بوکر به نویسنده ۸۱ ساله علمیتخیلی رسید
«ام. جان هریسون»، نویسنده ۸۱ ساله بریتانیایی، با رمان «پایان همه چیز» (The End of Everything) ۱۸ آبان در مراسمی در لندن، برنده جایزه بوکر ۲۰۲۶ شد. او مسنترین برنده تاریخ بوکر و نخستین برندهای است که از دل سنت علمیتخیلی برآمدهاست. عنوان مسنترین برنده این جایزه پیش از این متعلق به مارگارت اتوود بود که سال ۲۰۱۹ در ۷۹ سالگی برای کتاب «وصیتها» برنده این جایزه شد.

رمان ۱۹۸ صفحهای هریسون، سیزدهمین کتاب اوست و در بریتانیای آینده میگذرد؛ جایی که فاجعهای ناشناخته ساختارهای آشنا را از هم میپاشد. داوران به ریاست مری بیرد آن را از میان ۱۶۳ کتاب برگزیدند.
هریسون فراتر از دستاوردهای ادبی خود، در مورد مسائل سیاسی، از جمله آرمان فلسطین نیز صحبت کرده است. در ژانویه ۲۰۰۹، او از جمله امضاکنندگان نامه سرگشادهای بود که خواستار تحریم اسرائیل پس از حمله نظامی آن به غزه شد. در این درخواست از دولت و عموم مردم بریتانیا خواسته شده بود که از تحریم، عدم سرمایهگذاری و تحریم علیه اسرائیل حمایت کنند.
تئاتر ایران
«امیرکبیر» به تالار وحدت میآید
پس از «آرش» و «سیاوش» و «کوروش»، تئاتر موزیکال «امیرکبیر» به نویسندگی و کارگردانی بهزاد عبدی و تهیهکنندگی داود نامور از ۲۹ آبان در تالار وحدت روی صحنه میرود.
نسیم ادبی، مهران رنجبر، امیر کربلاییزاده (نیکان)، بهناز نادری، آرش دادگر، امیرکاوه آهنینجان، شهروز دلافکار، محسن زرآبادیپور و بهزاد داوری، به ترتیب ورود به صحنه، بازیگران این نمایشاند.
هشدار ایرج راد درباره نابودی میراث تئاتر ایران
ایرج راد در آیین رونمایی از مجموعه ششجلدی «تاریخ اداره تئاتر از آغاز تا پایان» از نبود موزه تئاتر گفت؛
«در حالی که برای سینما و موسیقی موزه ساختهاند و بسیاری از آثار نمایشی از بین رفته است. او آرزو دارد بنیادی برای جمعآوری و نگهداری آثار شکل بگیرد. راد یادآوری کرد هر شب ۱۲۰ نمایش در تهران اجرا میشود و تقریباً کسی خبر ندارد، و تلویزیونی که روزی با دو کانال، برنامهای برای آثار نمایشی داشت، حالا با ۳۲ کانال جایی برایشان ندارد.»

هنرهای تجسمی
هنر ایران در حراجها ده میلیون دلار فروخت
مجموع فروش هنر ایران در حراجهای هفتماه نخست ۱۴۰۵ به ۱۰٫۱۶ میلیون دلار رسید. از فروردین تا مهر، آثار بیش از ۲۶۰ هنرمند ایرانی در مزایدههای داخلی و بینالمللی عرضه شد و ۶۴ درصد از بیش از ۵۳۸ اثر فروش رفت. پرفروشترین هنرمند این دوره پرویز تناولی است، با چهار اثر و ۱٫۵۷ میلیون دلار. میانگین سنی هنرمندان حدود ۶۴ سال است و فقط ۲۰ درصدشان زناند.

سهراب در ابوظبی؛ امارات تابلوی سهراب را مفت میفروشد!
در حراج «مواسم» کریستیز در ابوظبی، ۱۰ آبان، شش اثر از سهراب سپهری، منیر فرمانفرمایان، پرویز تناولی، فرهاد مشیری، حسین زندهرودی و علی بنیصدر عرضه شد؛ بیشینه برآورد مجموعشان نزدیک به ۱٫۲ میلیون دلار بود. نگاهها اما به تابلویی از مجموعه «تنه درختان» سپهری بود که از یک مجموعه خصوصی در این حراج حضور داشت و ۸۰ تا ۱۲۰ هزار دلار (حدود ۲۱ تا ۳۵ میلیارد تومان) برآورد شد. تابلویی هماندازه از همین مجموعه در حراج تهران ۱۴۰۲ حدود ۳۳۳ هزار دلار فروخته بود. پرسش این است که چه کسی این اثر را بهجای حراجهای داخلی، با چنین برآوردی به کریستیز سپرده است؟
پیمان معادی چکش حراج راوی را زد
در دومین حراج راوی، ۴۸ قطعه از آثار تاریخی و هنری که از بازارهای اروپا، بهویژه پاریس و لندن، به ایران برگشتهاند عرضه شد و پیمان معادی، بازیگر سینما، چکش را در دست گرفت. قدیمیترین اثر دو نقاشی صفوی بود و تازهترینشان عَلَمی از تهران.

به گفته امیربهمن امیریان، مدیر راوی، در حراج نخست ۸۰ درصد آثار، یعنی ۱۰۰ قطعه، با ۳۰ درصد افزایش قیمت فروش رفت. امیریان گفته هدف او از برگزاری این حراج، جلوگیری از خروج میراث هنری است، اما هنوز سامانهای برای ثبت خریداران وجود ندارد.
وداع با همسفران قطار هنر و ادبیات
یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵ را با خبر درگذشت محسن راستانی، عکاس پیشکسوت ایرانی و از چهرههای اثرگذار عکاسی مستند و اجتماعی کشور شروع کردیم.
پس از راستانی، سیدمهدی شکیبا، مدیر فیلمبرداری پیشکسوت سینما و تلویزیون، پس از یک دوره بیماری عصر جمعه ۸ آبان درگذشت. «ستارگان خاک»، «سهراب تا سهراب»، «قطار ابدی» و «کارآگاه علوی ۲» بخشی از کارنامه اویند.
هفت روز بعد، صبح جمعه 15 آبان، با خبر درگذشت منصور انوری، نویسندهای که نامش با یکی از بلندترین رمانهای جنگ و انقلاب، مجموعه ۱۲ جلدی «جاده جنگ»، گره خورده است آغاز شد و او نیز ادبیات ایران را تنها گذاشت.
دو روز بعد خبر درگذشت کوروش زارعی، بازیگر و کارگردان تئاتر، سینما و تلویزیون و از چهرههای باسابقۀ هنرهای نمایشی در شامگاه یکشنبه ۱۷ آبان ماه، اهالی تئاتر و دوستداران او را در شوک فرو برد.
و در اواخر آبان، شامگاه پنجشنبه ۲۸ آبان، فاطمه (ناهید) شعشعانی، هنرمند صداپیشۀ ایرانی، پس از ماهها بیماری از دنیا رفت. او صدای «عمهخانم» در «حنا دختری در مزرعه» و مادر هاچ در «هاچ زنبور عسل» بود.
خدایشان بیامرزد و قرین آرامش باشند. به پایان آمد این دفتر، حکایت همچنان باقی است... .