مجله میدان آزادی: پروندۀ چهل و چهارمین جشنوارۀ فیلم فجر، با همۀ افتوخیزها و حاشیههایش با اعلام برندگان نهایی این رویداد بسته شد. اگرچه هیچکس این روزها را و آمدنها و نیامدنها را فراموش نخواهد کرد. در اختتامیۀ جشنواره فیلم فجر نیز اخبار و حواشی خواندنیایی رخ داد که میتوانید در ادامه به قلم «رقیه کیه» بخوانید:
اشکها و لبخندها
در این گزارش بر آخرین خبرها و حاشیههای اختتامیۀ چهل و چهارمین جشنوارۀ فیلم مروری خواهیم داشت.
در حالیکه سهشنبه شب همه منتظر اعلام اسامی نامزدها بودند و اهالی رسانه ثانیهبهثانیه خبرها را مخابره میکردند اما خبری از اعلام نام داوران جشنواره و اسامی نامزدها نبود.
اگرچه «مسعود نجفی»، مدیر روابطعمومی خانۀ جشنوارۀ فجر ۴۴ در آخرین پیگیری خبرنگارها گفت:
«احتمالاً نامزدها امشب (21 بهمنماه) مشخص میشوند؛ اما چون فرایند بازبینی طولانیست، مشخص نیست دقیقا چه زمانی نامزدها اعلام شوند.»
و در خصوص اعلام اسامی داوران تنها گفت:
«تعداد داوران امسال هفت نفر است.»
تا اینکه امروز حوالی ساعت 11 همزمان با اعلام اسامی نامزدهای چهل و چهارمین جشنوارۀ فیلم فجر، اسامی داوران اعلام شد.
داوران چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر عبارتند از: «محمدعلی باشهآهنگر»، «امین زندگانی»، «مهدی سجادهچی»، «محمدرضا شفیعی»، «مجید شیخ انصاری»، «مجتبی فراورده» و «مسعود نقاشزاده».
نامزدهای رکورددار
با اعلام اسامی نامزدهای بخش سودای سیمرغ جشنواره فجر، از میان ۳۱ فیلم بخش سودای سیمرغ، ۲۲ فیلم حداقل در یک رشته نامزد شدهاند.
اما بیشترین تعداد نامزدی برای دریافت جایزه متعلق به فیلم «اردوبهشت» به کارگردانی «محمد داوودی» است که در ۱۳ رشته نامزد دریافت جایزه شده است و رکورددار نامزدی در جشنواره فیلم فجر امسال است.
پس از آن فیلم «سرزمین فرشتهها» به کارگردانی «بابک خواجه پاشا» در ۱۲ رشته، فیلم «زندهشور» به کارگردانی «کاظم دانشی» در ۱۱ رشته و فیلم «کوچ» به کارگردانی «محمد اسفندیاری» در ۱۰ رشته در رتبههای بعدی قرار دارند.
«نیم شب» «محمدحسین مهدویان» با هشت نامزدی و «اسکورت» و «پل» هم در هفت رشته برای دریافت سیمرغ کاندید شدند.
و فیلمهایی که فقط در یک رشته نامزد شدهاند «تقاطع نهایی»، «مارون»، «غبار میمون»، «جهان مبهم هاتف» و «کافه سلطان» هستند.
به من سیمرغ ندهید
از حاشیههای اعلام نامزدها، حضور نام «آریا عظیمینژاد» در بخش بهترین موسیقی متن برای فیلم «اردوبهشت» در فهرست کاندیداها بود؛ اتفاقی که با واکنش مستقیم این آهنگساز همراه شد.
عظیمینژاد با انتشار متنی اعلام کرد که برای فیلم «اردوبهشت» موسیقی نساخته و اساساً در جشنواره امسال هیچ اثری ندارد. او در یادداشتی که در اختیار رسانهها قرار داد نوشت:
«امروز با خواندن اسامی نامزدهای جشنواره فیلم فجر و دیدن اسم خودم در بخش بهترین موسیقی متن برای فیلم «اردوبهشت» برای کاری که موسیقی برای آن نساختهام تعجب کردم و همینجا اعلام میکنم که فیلمی در جشنوارۀ امسال ندارم. پس از هیئت محترم داوران تقاضا دارم لطفاً به این بنده حقیر جایزهای ندهید!»
در واکنش به یادداشت عظیمینژاد، دبیرخانه جشنواره فیلم فجر توضیحی کوتاه منتشر کرد. در این توضیح آمده است:
«موضوع مربوط به نامزدی بخش موسیقی فیلم «اردوبهشت» به این ترتیب است که تهیهکنندگان آثار سینمایی هنگام ارائۀ نسخۀ نهایی فیلم، مشخصات عوامل را در فرمهای مربوطه ثبت میکنند. بر این اساس، تهیهکننده این اثر نام هنرمندی که به عنوان نامزد اعلام شده است را در لیست به عنوان آهنگساز نوشته بود و تا مهلت نهایی، تغییری در آن اعمال نکرده بود.»
و البته این حاشیه به اختتامیه هم کشیده شد و در بخش نامزدهای موسیقی، شهیدیفر به آریا عظیمینژاد اشاره کرد و گفت که نامش برحسب اعلام گروه سازنده، به جشنواره ارائه شده ولی گویا موسیقیها انتخابی بودند و شاید انتخاب آنها با عظیمینژاد بوده است که محمدعلی باشهآهنگر و امین زندگانی تاکید کردند که حتی موسیقی فیلم هم انتخاب عظیمینژاد نبوده است.
بر کسی پوشیده نیست که بسیاری از بازیگران جریان اصلی سینمای ایران ترجیح دادند در شرایط اجتماعی خاص کشور، برخی برای فشارهای شدید روانی که در طول جشنواره بسیاری از کارگردانها به آن اشاره کردند -و با نام فاشیست و جریانهای رادیکال از آنها یاد میشود- و یا برای اینکه خود به این نتیجه رسیدند، از جشنوارۀ امسال دوری کردند.
صندلیهای اختتامیۀ جشنواره هم بر این دوری اذعان دارد؛ اما بسیاری از دیگر عوامل سینما که بدنۀ اصلی سینما هستند در این برنامه حضور داشتند.
اختتامیۀ چهل و چهارمین جشنوارۀ فیلم فجر به صورت زنده از شبکه نمایش پخش شد و اجرای آن را همچون سال گذشته «محمدرضا شهیدیفر» بر عهده داشت. او در آغاز جشنواره ضمن تسلیت به داغداران حوادث دی ماه، به عدم حضور برخی هنرمندان اشاره کرد و گفت:
«برخی هنرمندان دوست داشتند این برنامه را از دور تماشا کنند و البته بخش اعظم سینماگران پای فیلم و مردم ایستادند و ما به همۀ آنها احترام میگذاریم.»
شهیدی همچنین به «منوچهر شاهسواری» خداقوت گفت که در چنین شرایطی پای جشنوارۀ فیلم فجر ایستاد.
منوچهر شاهسواری پس از صحبتهای شهیدیفر پشت تریبون قرار گرفت و گفت:
«امکان ندارد کسی تصنیف زیبای «ایران من» را با صدای جاودانه همایون شجریان بشنود و بغض گلویش را نگیرد. امیدوارم به خاطر همه ناملایمتیهایی که در حق وطنمان کردهایم، بخشیده شویم. ایران سرزمین ماست و هیچکس نمیتواند ذرهای از عشق ما به این سرزمین بکاهد.»
شاهسواری با اشاره به اینکه «رخنه ناامیدی در وجود آدمی تجلی اهرمن است» گفت:
«بر ما مباد که تجلیگر ناامیدی در دلهای مردم این سرزمین باشیم. درست است که جانباختن برای آنکس که میرود، بیخبری است و برای آنها که میمانند عذاب است و سوگ و مصیبت اما حوزه تمدنی و بزرگان ادب و هنرمان به ما یادآوری میکنند که اجازه ندهیم ناامیدی به جان آدمی رخنه کند که آنجا به لانه اهریمن بدل خواهد شد. بر ما خرده مگیرید که فیلم میسازیم و یادآور شادیها و دردهای مردمیم. بر ما خرده مگیرید که جهان دیگری را به تصویر میکشیم. بر ما خرده مگیرید که در هر شرایطی کنار شما هستیم. چه کسی میتواند به ما حکم کند که خانۀ خود را ترک کنیم؟ چه کسی میتواند ما را از آنچه در همراهی با مردم به دست آوردهایم محروم کند؟ به یاد داشته باشید که ما خادمان مردمیم و از خادم جز خدمت برنمیآید.»
از مهمترین حاشیههای امشب، همچون 11 روز جشنوارۀ فجر، حاشیههای مربوط به تحریم جشنواره و عدم حضور برخی هنرمندان و البته حرفهای هنرمندان حاضر در این نشست بود.
«مهدی مطهر»، به نمایندگی از «سودابه خسروی» برای دریافت سیمرغ چهرهپردازی تهیهکنندۀ «کوچ» روی صحنه آمد و گفت:
«خانم خسروی میخواستند به اینجا بیایند و خدا نگذرد از جریان رادیکالی که آدمها را میترساند.»
«مارال فرجاد»، بازیگر «زندهشور» که سیمرغ بازیگر مکمل زن را دریافت کرد، بهدلیل شیمیدرمانی نتوانست در اختتامیۀ جشنواره حاضر شود و با ارسال ویدئویی از همکارانش تشکر کرد.
سینمای کنشگر
قابل پیشبینی بود که جایزه ویژه هیات داوران به «سلاف فواخرجی» بازیگر عرب فیلم «سرزمین فرشتهها» اهدا شود. اما مهمتر از این جایزه حرفهایی بود که او دربارۀ سینمای ایران زد. او گفت:
«جایزهای که من دریافت کردم یک جایزه صرف نیست بلکه یک گواهی برای جایگاهی است که من در آن ایستادهام، جایی که برخی از بیان مواضع صریح در آن امتناع میکنند. سینما به من آموخت سریعترین بیان برای حقایق انسانی است و تصاویر حقیقی و واقعی را در بالاترین درجات، جلوی ظلم نشان میدهد؛ به همین دلیل و هزاران دلیل به سازندگان این فیلم درود میفرستم، زیرا سینما را صنعت ندیده و سینما را شجاعت، خلاقیت و بیانحقیقت میبینند... درود میفرستم به سینمای ایران که زیبایی، عدالت و کنشگری را از همجدا نکرده است.»
و در پایان حرفهایش جایزه را به مردم غزه که جنگ را تحمل میکنند، تقدیم کرد و گفت:
«انشاءالله خداوند نگهدار ایران و هر ایرانی باشد.»
خون هر شهید، یک سرو
سیمرغ بلورین به «مهدی یزدانی خرم» برای «نیمشب» اهدا شد. یزدانی خرم با اشاره به اینکه از خانواده نظامی آمده است، گفت:
«امروز به مادرم گفتم من جزو نامزدها هستم و از مادرم پرسیدم اگر جایزه گرفتم چه کنم و گفت این جایزه ارزشی ندارد اگر از وقایع اخیر (ناآرامیهای دی ماه) حرفی نزنم. من با یاد و خاطره شهدایی همچون عباس دوران بزرگ شدم و معتقدم هیچ خونی ریخته نمیشود، مگر اینکه سرو به جای آن بروید. من این جایزه را به جوانهایی که نیستند تقدیم میکنم و به همسرم که شنونده آخرین سکانسها بود.»
کمفروشی نکنید
«بابک خواجهپاشا»، کارگردان «سرزمین فرشتهها» نیز که در روز نمایش فیلمش در جشنواره نیز سکوت نکرد، حین دریافت سیمرغ بهترین کارگردان گفت:
«من به غیرت این هیئت داوران افتخار میکنم. امین جان (اشاره به امین زندگانی) میدانم چه شرایطی ممکن است بعد از قبول کردن داوری جشنواره برایت پیش بیاید. از طریق رسانه به بچههای ما حمله میشود، مراقب باشید باهم بودنمان را از ما نگیرند ما هم سوگواریم. ما همه از یک خاکیم و دردمندیم اما مراقب جریان فاشیستی که بین ما فاصله میاندازد باشیم. ما از شما نمیترسیم و پشت ایران و پرچممان میایستیم. هرکسی کمفروشی به ملت ایران کند باید پاسخگوی تمام شهدای ما باشد.»
طنازی شریفینیا
در بخش اهدای بهترین بازیگر نقش اول زن که به« آزیتا حاجیان» برای فیلم «کافه سلطان» رسید، «محمدرضا شریفینیا» به جای آزیتا حاجیان جایزه را گرفت، و با شوخیهایش با دبیر جشنواره، حال و هوای سالن را عوض کرد.
او گفت:
«هر وقت اسم آقای شاهسواری را میشنوم با خودم میگویم نمیدانم در آن زمان چطور به او اجازه دادند، این فامیلی را داشته باشد که زمان شاه، سوار شاه شود! نکته بعدی اینکه، وقتی پارتنر آدم، خوب بازی کند بازیگر سیمرغ میگیرد. پس سه دانگ این جایزه برای من است (اشاره به قصه فیلم و سه دانگ سهم کافهاش) این سهم را به مصطفی رزاق کریمی اهدا میکنم.»
هنگام شروع صحبتهای شریفی نیا، «مسعود پزشکیان»، رییس جمهور، سرزده وارد مراسم شد.
حضور رئیسجمهور نیز از حاشیههای این اختتامیه بود که هم خداقوتی به شاهسواری و تیمش بود که به سختی جشنواره را به مقصد رساندند و هم به هنرمندانی که در کنار اثرشان ایستادند.
در پایان این مراسم ، «همایون اسعدیان» مدیرعامل خانه سینما برای اهدای سیمرغ بلورین جایزه مردمی به روی صحنه آمد.
همایون اسعدیان با تشکر از منوچهر شاهسواری برای برگزاری جشنواره در روزهای بسیار سخت گفت:
«میخواستم از آقای پزشکیان هم تشکر کنم، چون ما عادت به عذرخواهی نداریم و اینکه رایج شده از مردم عذرخواهی کنند، پسندیده است. (اشاره به سخنرانی 22 بهمن رئیس جمهور) طبق آمار داده شده، بیش از ۳ هزار خانواده عزیزان خود را از دست دادهاند. این عدد رقم کمی نیست. در این شرایط همکارانی از ما که به جشنواره نیامدند ترسو و بزدل نیستند آنها عزادار و ناراحت هستند، آنها هم که آمدند خائن نیستند. ما را به جان هم نیندازند.»
او سپس «زنده شور» و «اسکورت» را به دلیل رایها نزدیک، بهترین فیلمهای مردمی اعلام کرد.
«بهروز افخمی»، «محمود رضوی»، «جهانگیر الماسی»، «داریوش ارجمند»، «هوشنگ توکلی»، «فریده سپاه منصور»، «محسن علی اکبری»، «انسیه شاهحسینی» از جمله هنرمندان مهمان این مراسم بودند که در کنار تهیهکنندگان، کارگردانان، عوامل فیلمها و چهرههای سیاسی- فرهنگی در این مراسم حضور داشتند و مراسم با پخش موسیقی «علاج»، اثر «محسن چاووشی» به پایان رسید.