مجله میدان آزادی: این روزها که آمریکاییهای متجاوز نهتنها قصد محاصرۀ خلیج فارس ما را کردهاند بلکه دوباره روی به جنایت و کشتار و ویرانی و غارتگری در این جغرافیای عزیز و پرافتخار آوردهاند و پاسداران و مرزداران ایرانی بار دیگر این خلیج نیلگون را با سرخی خون خود نشانهگذاری و مرزبانی میکنند؛ از فاطمه همراه -از خبرنگاران بخش موسیقی مجله- درخواست کردیم برایمان فهرست بهترین ترانهها و تصنیفهای حماسی با موضوع خلیج فارس را فراهم کند. این فهرست شنیدنی را با یادداشت فاطمه همراه، در تازهترین مطلب از پروندۀ «ای ایران» بشنوید و بخوانید:
دریای پارس ایران
پهنۀ آبی جنوب ایران که امروزه «خلیج فارس» خوانده میشود، برای سرزمین ایران نه تنها یک دریا و آبراه، بلکه در بردارنده تاریخ و هویت ایرانزمین است. از 2500 سال پیش که داریوش هخامنشی این دریا را «دریای پارس» نامید تا به امروز در تمامینقشههای تاریخی و قراردادهای بینالمللی برای نام بردن از این دریا، عبارت «دریای پارس»، «بحر فارس»، «خلیج فارس» یا معادل آن به دیگر زبانها آورده شدهاست. این نام نشان میدهد که این دریا متعلق به سرزمین پارس یعنی میهن ما ایران است.
تاریخچۀ موسیقی خلیج فارس
با توجه به موقعیت منحصربهفرد جغرافیایی «خلیج فارس»، همیشه مورد طمع همسایگان و دشمنان ایران بوده و آنها با تغییر نام آن سعی داشتهاند تعلق آن به ایران را به انحاء مختلف کمرنگ کرده و به تدریج آن را از بین ببرند. بعد از پیروزی انقلاب قطع کامل دست بیگانگان از نفت و منابع این سرزمین که دشمنان بسیار شدیدتر ایران و ایرانی را تحت فشار قرار دادند، موضوع تغییر و تحریف نام «خلیج فارس» با شدت بیشتری پیگیری شد. بدیهی است این موضوع با مخالفت آحاد مردم ایران، از جمله هنرمندان میهنپرست روبرو شد و شعر و ترانه، سرود و آهنگهای بسیاری در پاسداری از نام «خلیج فارس» نوشته و خواندهشد.
احتمالا در موسیقیهای بومی جنوب ایران همواره ترانههایی بوده است که به خلیج فارس اشاره کند؛ اما در میان آثار مدون و ثبتشده، بهویژه در موسیقی حماسی و ملیمیهنی، پیش از پیروزی انقلاب، اثری را با موضوع خلیج فارس نمیتوانیم پیدا کنیم. تاریخ کوچک اما پرافتخار موسیقی خلیج فارس، بهویژه موسیقی حماسی خلیج فارس مربوط به سالهای پس از انقلاب است و روزگاری که ایرانیان تصمیم گرفتند با استقلال از بیگانگان از مرزها و منابع خود محافظت کنند.
افتخار خواندن نخستین آهنگ حماسی برای خلیج فارس در سال 1360 به نام آهنگ «خاک» با صدای قدرتمند زندهیاد محمود (سیامک) علیقلی ثبت شده. آهنگی که با تنظیم محمد شمس و ترانۀ عادل حسنی بارها توسط خوانندگان مختلف بازخوانی شده است و بعدها به نام آهنگ خلیج فارس مشهور شد.
در جنگ تحمیلی اخیر نیز که خلیج فارس و تنگه هرمز محل اصلی رویارویی پاسداران این مرز و بوم با دشمنان بود نیز آهنگهایی تازه در این باره اجرا و منتشر شد، چه آهنگهایی که مستقیما به خلیج فارس پرداختند چه آثاری که با موضوع کلی ایران تولید شدند ولی در ترانه به خلیج فارس اشاره داشتند، مثل «آهنگ اهل ایران» با صدای رضا صادقی.
بهترین آهنگها برای خلیج همیشه فارس
در این مطلب تلاش کردیم ده ترانه از بهترین آهنگهای «تاریخ موسیقی حماسی خلیج فارس» را انتخاب کنیم و با کیفیت خوب در اختیار خوانندگان میهندوست مجله میدان آزادی قرار دهیم. در این فهرست آهنگهایی از هنرمندان موسیقی سنتی و پاپ ایران چون «فرهاد فخرالدینی»، «محمود علیقلی»، «همایون شجریان»، «محسن چاوشی»، «خشایار اعتمادی»، «سالار عقیلی»؛ «وحید تاج»، «فرزاد فرزین»، «قاسم افشار»، «محسن احمدلو»، «اشکان عادلپور»، «حمید خزاعی» و «میثم ابراهیمی» انتخاب شده است. فقط یکی از ترانهها یعنی ترانۀ خاک، با توجه به اهمیت و بازخوانیهای متعددش با دو نسخه در این فهرست قرار دارد، چه اینکه دیدیم حیف است بهترین بازخوانیاش در این فهرست نباشد. بنابراین فهرست ده ترانه و یازده آهنگ را در ادامه بخوانید و بشنوید:
بخش اول، بهترین ترانههای پاپ برای خلیج فارس:
1. از پارس تا خزر
خواننده: خشایار اعتمادی
آهنگساز: شادمهر عقیلی
شاعر: افشین یدالهی
متن ترانه:
از پارس تا خزر ایران نشسته است/ این شیر، پنجۀ دیوان شکسته است / البرز جلوهای از اقتدار ماست / دروازههای عشق، در اختیار ماست / در این فلات سرخ، با این تبار سبز / روید ز هر کران آیندهای سپید / ای افتخار شرق در بام این جهان / پیچیده نام تو گل واژه امید / هنگام حادثه، ما تیر آرشیم / سختی چو هیمه و ما همچو آتشیم / شرم سیاوش و فر تهمتنیم / نقش درفش خاک، با عشق میتنیم / ای سرزمین نور، ای کشور کهن/ جانم فدای تو، ای خانه، ای وطن / روشن شد آسمان از آذرخش تو / نآید خمیدگی بر پشت رخش تو / دیو سپید را در بند مینهیم / با هفتخوان عشق از بند میرهیم / کوپال این وطن، نسل جوان اوست / هر کس که عاشق است، اینک زمان اوست
2. خلیج ایرانی
خواننده: محسن چاوشی، سینا حجازی
آهنگساز: محسن چاوشی
شاعر: سینا حجازی، حسن صفا
متن ترانه:
تیغیم و میبُریم، رعدیم و میغریم / فریادمون پشت کوهُ تکون میده / از جار و جنجال دشمن نمیترسیم / این خاک خیلی از این بازیا دیده / خون عزیزامون دریاست ای دنیا / طوفانترین دریا با ماست ای دنیا / سبز و سفید و سرخ، آباد و آزاده / تا هست این پرچم بالاست ای دنیا / خلیج ایرانی آبی و آزاده / یه ملت عاشق پشت تو وایستاده / برای داشتنِ تو، دنیا اگه جمع شه / فکر کن اجازه بدیم یه مو ازت کم شه / هر آدمی تو دنیا، یه تیکه خاک مال اونه / عاشق آب و خاکشه، خاک من ایرونه / کوچولو جلوتر نیا این گربه بی رقیبه / این گربه استخرش واسه تو زیادی عمیقه / ما دستامون تو دست همه، شما دستاتون تو نفته / کوچولو شیطونی بسه، دیگه انگاری یادتون رفته / این گربه خوابه ولی اگه بیدار شه میغره / شیطونی کنی یهو دیدی گوشتونو میبره
3. خلیج فارس
خواننده: فرزاد فرزین
تنظیم: نوید سپهر
شاعر: روزبه بمانی
متن ترانه:
تو خزر، تو نبضهامون، من جزیره عین مجنون / تو تمام فکر آرش، تو دلیل سجده بر خون / وقتی از تو مینویسم نفسم حماسه میشه / یه ارس، یه رود کارون، توی رگهام خلاصه میشه / دنیای من ایران، از ریشه خاک من / فردای من ایران، همیشه خاک من / ای خلیج تا ابد فارس، ای غرور باور من / مگه میذارم یه لحظهم اسمتو ازم بگیرن
4. خلیج فارس
خواننده: محسن احمدلو
آهنگساز: امیرعلی نیکپی
شاعر: احسان افشاری
متن ترانه:
وطن همچون صدف آغوشِ امن و / تو مرواریدی تو قلب زمینی / به اسمت پرچمم مغروره و سرمست / پناهِ محکم این سرزمینی / دلت دریایی و آبیترینه / شبای آسمونت پرستاره / چراغونیترین بندر لنجی / شبیه تو جهان دریا نداره / خلیج تا ابد ایرانی، ای عشق / توو امواجت دلم آروم گرفته / خلیج فارسی، ای که یه عمر/ جهان اسم تو از یادش نرفته / مِن ألْمَهَدْ حَدِّ اَلَحَدْ / عَنْ مَنْجَهِکْ مانِبْتِعِدْ / اشلون أعوفک یا وطن / وبلیا مای اتموت الوَرد / پناه ماه و ماهی، صخره و موج / همیشه پر غرور و مانده در اوج / تو لنگرگاه کشتیهای امید / دلت چون آینه در شهر خورشید
5. خاک (خلیج فارس)
این ترانه اولین بار با نام «خاک» در سال 1360 توسط مرحوم محمود(سیامک) علیقلی اجرا و منتشر شد و پس از آن خوانندگان دیگری نیز این ترانه را بازخوانی کردند. در اینجا دو اجرا از بهترین اجراهای این آهنگ انتخاب شده است.
اولین اجرای خاک (خلیج فارس)
خواننده: محمود(سیامک) علیقلی
آهنگساز: محمد شمس
شاعر: عادل حسنی
بازخوانی خاک (خلیج فارس)
خواننده: قاسم افشار
آهنگساز: محمد شمس
شاعر: عادل حسنی
متن ترانه:
با هر نگاه بر آسمان این خاک / هزار بوسه میزنم / نفسم را از رود سپید و آسمان خزر/ و خلیج همیشگی فارس میگیرم / من نگاهم از تنب کوچک و بزرگ و ابوموسی / نور میگیرد / من عشقم را در کوه گواتر / در سرخس و خرمشهر / به زبان مادری فریاد خواهم زد / تفنگم در دست و سرودم بر لب / همه ایران را میبوسم / من خورشید هزار پارۀ عشق را / بر خاک وطن میآویزم / ای وارثان پاکی / من آخرین نگاهم / بر آسمان آبی این خاک / و خلیج همیشگی فارس خواهد بود
بخش دوم، بهترین آهنگهای سنتی و کلاسیک موسیقی ایرانی برای خلیج فارس:
6. سمفونی خلیج فارس
آهنگساز: فرهاد فخرالدینی
خواننده: سالار عقیلی
شاعر: علی غضنفری
متن ترانه:
سرزمینم، سرزمینم / سرزمین نازنینم / من ترا با نام ایران میشناسم / در پناه فرّ یزدان میشناسم / من جنوبت را به نام پارس / و خلیجت را به نام فارس / تا ابد اینگونه، اینسان میشناسم / ذرّه ذرّه، خاك خفته، در دل این نیلگون / تنب بزرگ، تنب كوچك، ابوموسی / تربتِ پاك جبینم / میدمد در پهنۀ آغوش تنگستان / دوباره این طنینم / زنده باد ایران زمینم / آنکه آبادت نمیخواهد، مباد / آن که آزادت نمیخواهد، مَباد / زنده باد این سرزمینم / زنده باد ایران زمینم / زنده باد این جان جانان / زنده باد ایران
7. خلیج پارس
خواننده: همایون شجریان
آهنگساز: علی قمصری
شاعر: اسماعیل فرزانه
متن ترانه:
خُروش خیزابهای نیلگون دریای پارس / بازتابی هست از نام غرورافزای پارس / تا بهیاد آرد شکوه روزگار باستان/ کی خلیج پارس از بیگانگان گیرد نشان / همنوا خیزابها خوانند با من این سرود/ باد بر هر چه نشان از پارس دارد بس درود/ همنوا و همسُرا، خیزابهای پُرخروش/ میزنند ایرانیان را سربهسر بانگِ بهوش/ یکزبان و یکدل و همبسته و همداستان/ مرزها را با خردورزی زدایید از میان/ پاک باید تا کنید آثار ننگیننامهها/ کرد آنچه پارهپاره میهن و از هم جدا جدا / سربهسر باشید مانند دماوند استوار/ همدل و همآرمان و ایرانزمین را پاسدار
8. گوشواره ایران (خلیج فارس)
خواننده: وحید تاج
آهنگساز: داود ورزیده
شاعر: اسماعیل فرزانه
متن ترانه:
ای خلیجت تا ابد فارس/ چشم بد دور از نیلی پاک / زخمی کبر و کین جان افلاک / مست آن جام تابنده از خاک / میهن ای میهن، ایران من / ای فدایت تن و جان من / ای وطن ای کهن بوم و بر / جانم از عشق تو شعلهور/ مرز گُردان و نامآوران / حقشناسان و حقباوران / ملک نیکان و پاکان تویی/ در غریو غیوران تویی/ ای بهشت برین خاک تو / ای بهارآفرین خاک تو / خاک تو رشک افلاکیان / در تو گل کرده هفت آسمان / میزند آسمان بوسه بر پای تو / ای کهنسرزمین، زخمی کبر و کین
9. خلیج فارس
خواننده: حمید خزاعی
آهنگساز: بابک شهرکی
شاعر: علیرضا بدیع
متن ترانه:
ای خلیج فارس، ای جان وطن / میخروشد در تو ایمان وطن / ساحل تو سجدگاه موجهاست / آفتابت بارگاه اوجهاست / قلهها فریاد تکبیر تواَند / صخرهها فولاد شمشیر تواَند / ای خلیج فارس، ای تاریخساز / ای سراسر سربلند و سرفراز / ای غرور پاک ایران کهن/ ای طنین نام تو دشمنشکن / انعکاس آسمان در سینهات / هفت دریا شرحی از آیینهات / ایران تو بمان تا ابد جاودان / در رگت جاری شده الوندها / ای تو اقیانوسی از پیوندها / لالههایت شرح آتش میدهند / بوی سهراب و سیاوش میدهند / وطن، باشکوه از بهاری شدهست / که بر پهنهگاه تو جاری شدهست / خروش تو در خون رزمآوران / چو خورشید تابنده بر خاوران / موجهایت قله پیروزیند / نور آیین غرق ظلمتسوزیند / مرزهایت مهر دامان وطن / آشیان پهلوانان وطن / در نسیم تو رهایی میوزد / موج الطاف خدایی میوزد / ای خلیج فارس میخوانم بمان / از همیشه تا همیشه جاودان
10. خلیج فارس
خواننده: اشکان عادلپور
آهنگساز: مهران اعظمیکیا
شاعر: اسماعیل نوابصفا
متن ترانه:
ای خلیج فارس، جاویدان تویی / مظهر ایرانی و ایران تویی / اشک ما خود قطرۀ دریا ی توست / تا سری داریم خاک پای توست / صخرۀ تو پیکر پولاد ما / ای وجودت مایۀه ایجاد ما / شوری آبت ز اشک شور ماست / موجهایت موج شوق و شور ما / کی گذاریمت جدا از ما شوی / تا جهان باقی است کی تنها شوی؟ / چون تن تو پارهای از جان ماست / زنده در ایرانزمین یک تن مباد
مطالب مرتبط:
1. بهترین آهنگهای حماسی بیکلام درباره ایران
2. بهترین آهنگهای حماسی باکلام درباره ایران