مجله میدان آزادی: در ششمین صفحه از «پرونده‌پرتره اسدالله شعبانی» مروری بر بهترین آثار این هنرمند داشته‌ایم. این فهرست را با مقدمه و گردآوری نیلوفر بختیاری در ادامه بخوانید:
پنج کتاب از اسدالله شعبانی؛ از دعوت به آشتی با طبیعت تا بازآفرینی قصه‌های کهن
«اسدالله شعبانی» از شاعران نام‌آشنای عرصۀ کودک و نوجوان است که در آثارش حضور سبز طبیعت، دقایق خاص زندگی روزمره، تقابل شهر و روستا و میراث ادبی ایران، جایگاهی چشمگیر دارد. او در کارنامۀ ادبی پربار خود، علاوه‌بر سرودن شعر، به بازآفرینی روایت‌های کهن و منظوم‌کردن قصه‌ها نیز روی آورده و کوشیده است میان زبان ادبیات کلاسیک و جهان ذهنی مخاطب کودک و نوجوان پیوندی روشن برقرار کند.
در این معرفی، پنج اثر از او را برگزیده‌ایم که هر یک از منظری متفاوت به قلمرو ادبیات کودک و نوجوان راه می‌گشایند؛ از منظومه‌هایی با دغدغۀ آشتی با طبیعت و زیستِ زلال روستایی تا بازنویسی شاهنامه و قصه‌های عامیانه.
کتاب «زیر این طاق کبود»، نوشتۀ «اسدالله شعبانی»
1. زیر این طاق کبود
نویسنده: اسدالله شعبانی
تصویرگر: مرضیه سرمشقی
ناشر: انتشارات کیوی
گروه سنی: بالای ۶ سال
«زیر این طاق کبود» چهارمین جلد از مجموعۀ «قصه‌های منظوم» است که در آن، صحبت از تقابل محیط روستایی و شهری، روزمرگی انسان‌ها و دورشدن از طبیعت است. شعبانی در این اثر، امید به زندگی و بازگشت انسان به دامان طبیعت را در قالب روایتی خیال‌انگیز بیان کرده و فرجام داستان را با افسانۀ سیمرغ گره زده است.
داستان «زیر این طاق کبود» دربارۀ مرغی به نام کاکولی است که به سرزمین آدم‌ها سفر می‌کند و با شهری رنگارنگ روبه‌رو می‌شود؛ اما این شهر با تصوری که او از شهر فرنگ داشته بسیار تفاوت دارد چراکه در این شهر فرنگ نه نشانی از گل و گیاه هست، نه خبری از آواز و سرود پرندگان. سرانجام کاکولی ناامید روی مجسمه‌ای سنگی می‌نشیند، در هوا چرخی می‌زند و کم‌کم خوابش می‌برد. او در خواب، ماه را می‌بیند که در جست‌وجوی یک دوست است. همین رؤیا، کاکولی را نیز به اندیشه یافتن دوست و جست‌وجویی تازه وامی‌دارد.
گفتنی است این کتاب در سال ۱۴۰۳ از سوی انتشارات کیوی منتشر شده و در فهرست برگزیدگان شورای کتاب کودک در بخش شعر قرار گرفته است.
کتاب «آخرین پرنده آزاد»، نوشتۀ «اسدالله شعبانی»
2. آخرین پرنده آزاد
شاعر: اسدالله شعبانی
تصویرگر: شیلا هینز
ناشر: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
گروه سنی: بالای ۶ سال
اسدالله شعبانی در منظومۀ «آخرین پرنده آزاد» به زندگی ماشینی و شتاب‌زدۀ شهری نگاهی منتقدانه دارد و از بی‌توجهی انسان به طبیعت و پیامدهای این گسست سخن می‌گوید. در دهکدۀ داستان، پرندگان به‌دلیل آسیب‌هایی که به محیط طبیعی و روستایی وارد شده، ناچار به مهاجرت می‌شوند و سرانجام تنها یک پرنده برجای می‌ماند.
این پرنده که در گوشهای پناه گرفته، روایت خود را برای مخاطب بازگو می‌کند و از سرزمینی حرف می‌زند که به‌تدریج زیبایی و حیات طبیعی خود را از دست داده است. شعبانی در این منظومه، از زبان پرنده، به رابطۀ آسیب‌خوردۀ انسان و طبیعت پرداخته و مخاطب کودک را با پیامدهای بی‌توجهی به عناصر زندۀ طبیعت روبه‌رو می‌کند.
این کتاب نخستین‌بار در سال ۱۳۷۳ از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده است.
کتاب «قصه‌های شیرین شاهنامه»، نوشتۀ «اسدالله شعبانی»
3. قصه‌های شیرین شاهنامه
بازنویسی: اسدالله شعبانی
تصویرگر: کریم نصر
ناشر: انتشارات پیدایش
گروه سنی: کودک و نوجوان
مجموعۀ دوجلدی «قصه‌های شیرین شاهنامه» یکی از بازنویسی‌های شاهنامه به قلم اسدالله شعبانی است که در دو جلد منتشر شده است. او در این مجموعه، به تصریح خود، بر آن بوده تا حد امکان به اصل روایت‌ها و به‌ویژه زبان شاهنامه وفادار بماند و در عین حال، داستان‌ها را با زبانی فهم‌پذیر برای مخاطب کودک و نوجوان بازگو کند.
این مجموعه از پادشاهی کیومرث آغاز می‌شود و تا روایت مرگ رستم به دست برادرش شغاد ادامه می‌یابد. ارزش «قصه‌های شیرین شاهنامه» را زمانی درمی‌یابیم که بدانیم گزینش و بازآفرینی چنین اثر حماسی برجسته‌ای برای مخاطب کم‌سن‌وسال آسان نیست. در حقیقت، شعبانی با گزینش داستان‌های مهم شاهنامه و بازنویسی آن‌ها، راه آشنایی مخاطبان جوان‌تر را نیز با این میراث ادبی هموار کرده است.
خواندن «قصه‌های شیرین شاهنامه» برای بزرگسالانی که آشنایی چندانی با شاهنامه ندارند نیز راهگشا خواهد بود.
کتاب «دختر نارنج و ترنج»، نوشتۀ «اسدالله شعبانی»
4. دختر نارنج و ترنج
بازنویسی: اسدالله شعبانی
تصویرگر: مهکامه شعبانی
ناشر: انتشارات فاطمی، کتاب‌های طوطی
گروه سنی: بالای ۸ سال
کتاب «دختر نارنج و ترنج» بازآفرینی یکی از قصه‌های شناخته‌شدۀ ادبیات شفاهی ایران است. شعبانی در این اثر کوشیده ضمن وفاداری به خط اصلی روایت، یکی از افسانه‌های عامیانه را با زبانی متناسب با مخاطب کودک و نوجوان روایت کند. روایت اصلی آن نخستین‌بار در مجموعۀ «قصه‌های صبحی» فضل‌الله مهتدی منتشر شده است.
تصویرگری «مهکامه شعبانی» از نقاط قوت کتاب حاضر است که با آفرینش فضایی فانتزی و جادویی، استفاده از تم رنگ‌های خیال‌انگیز و شخصیت‌پردازی تصویری، به فضای افسانه‌ای داستان جان داده است.
ماجرای کتاب دربارۀ پادشاهی است که سال‌ها در آرزوی داشتن فرزند به سر می‌برد. او نذر می‌کند در صورت برآورده‌شدن آرزویش، دو حوض، یکی پر از عسل و دیگری پر از روغن، بسازد تا مردم از آن‌ها بهره ببرند. سال‌ها می‌گذرد و سرانجام پادشاه صاحب فرزند می‌شود. روزی شاهزادۀ جوان سرگرم تیراندازی است که ناخواسته کوزۀ پیرزنی قوزکرده را می‌شکند. پیرزن خشمگین می‌شود و او را نفرین می‌کند که عاشق دختر نارنج و ترنج شود. شاهزاده از مادرش دربارۀ این دختر می‌پرسد و درمی‌یابد که دختر نارنج و ترنج در سرزمینی دور، آن‌سوی کوه کوهان، در باغی جادویی زندگی می‌کند. به این ترتیب، سفر پرماجرای شاهزاده برای یافتن دختر آغاز می‌شود.
این کتاب از سوی انتشارات فاطمی و در مجموعۀ کتاب‌های طوطی منتشر شده و به فهرست کلاغ سفید کتابخانۀ مونیخ نیز راه یافته است.
کتاب «خرمن شعر خردسالان»، نوشتۀ «اسدالله شعبانی»
5. خرمن شعر خردسالان
نویسنده و گردآورنده: اسدالله شعبانی
ناشر: انتشارات توکا
گروه سنی: خردسالان، مربیان، معلمان
«خرمن شعر خردسالان» از آثار متمایز اسدالله شعبانی است که علاوه‌بر گردآوری شعر، به نقد و بررسی شعر کودک در ایران نیز اختصاص دارد. این مجموعه با حدود ۶۰۰ شعر کوتاه، از منابع گستردۀ شعر خردسالان به شمار می‌رود؛ ازاین‌رو می‌تواند برای مربیان، معلمان، والدین و پژوهشگران ادبیات کودک کاربرد داشته باشد.
در این کتاب، گونه‌های متنوعی از شعر، از چیستان و لطیفه تا شعرهای بومی، سرودها و گزیده‌هایی از ادبیات فولکلور گرد آمده و دامنۀ موضوعی آن شامل مفاهیم میهنی، آموزشی، بازی و سرگرمی، معرفی فصل‌ها و طبیعت، معرفی مشاغل، مناسبت‌ها و سنت‌های ایرانی می‌شود. مربیان و اولیا می‌توانند متناسب با موضوعات آموزشی گوناگون و مناسبت‌های فرهنگی، از شعرهای این مجموعه بهره بگیرند.