مجله میدان آزادی: جشنوارۀ چهلوچهارم فجر با همۀ بیم و امیدهای سال 1404 باز هم در میان اما و اگرهای سیاسی که از هفتههای گذشته همچنان شنیده میشود و در بحرانهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایران عزیز کارش را شروع کرد؛ شروعی که اگرچه تلاش میشود همیشه بیحاشیه باشد اما جشنوارۀ فیلم فجر بدون حاشیه هم مگر میشود؟! اهالی سینما همیشه با حاشیههایشان خواندنیتر هستند و ما قصد داریم هر روز، به سیاق سالهای گذشته، در پروندۀ «پرواز بر فراز آشیانه سیمرغ» در کنار اخبار مهم اما کوتاه نمایش فیلمها در جشنواره، به حاشیههای آن نیز بپردازیم. در اولین روز از جشنوارۀ فیلم فجر نیز اخبار و حواشی خواندنیای رخ داد که میتوانید در ادامه بخوانید:
پوستر همیشه حاشیهدار
برای اولین حاشیۀ جشنواره، باید به روزهای رونمایی از پوستر جشنوارۀ چهلوچهارم بازگردیم که مثل همیشه رونمایی پر سروصدایی داشت. سال گذشته گرافیک غیرحرفهای پوستر جشنواره، صدای گرافیستها را درآورد اما امسال رونمایی از پوستر اعتراض یکی از فرهیختهترین و شریفترین بازیگران سینما را در پی داشت.
پوستر چهل و چهارمین جشنوارۀ فیلم فجر با الهام از فیلم «شیر سنگی» ساختۀ مسعود جعفری جوزان
پوستر چهلوچهارمین جشنوارۀ فیلم فجر با نگاهی به یکی از آثار شاخص تاریخ سینمای ایران، با تصویری از «علی نصیریان» در فیلم «شیر سنگی» ساختۀ «مسعود جعفری جوزانی» طراحی شد؛ فیلمی که بهعنوان یکی از نمادهای هویتمحور و ریشهدار سینمای ایران، توجه جشنواره به بازخوانی هویت ملی در آثار سینمایی را نشان میدهد. تا اینجای کار هیچ ایرادی به پوستر وارد نیست و باید گفت این انتخاب یک انتخاب حرفهای، فرهنگی و هوشمندانه بوده.
اما این رونمایی، دلخوری علی نصیریان را در پی داشت؛ او به رسانهها گفت:
«برای مراسم رونمایی پوستر جشنوارۀ فیلم فجر از من دعوت کردند اما اطلاعی نداشتم که پوستر را با عکس من میگذارند. اگر گفته بودند، حتماً میگفتم این کار را نکنید، چون علاقهای به این نوع کارها ندارم... . ...متولیان چنین رویدادی افرادی فرهنگی هستند و حداقل باید اصول را رعایت میکردند. درست است که فیلم صاحب دارد، آقای جوزانی صاحب فیلم است با این حال از من سوال و مشورتی نشد. خوب بود این اتفاق را به من هم اطلاع میدادند و میگفتند قرار است چنین کاری انجام شود.»
«منوچهر شاهسواری»، دبیر این دورۀ جشنواره که مدیریت سال گذشته را نیز بر عهده داشت، برای دلجویی از این هنرمند پیشکسوت در نامهای ادیبانه نوشت:
«نه من آنم که بِرَنجم
نه تو آنی که برانی
...قصد ما، هیچ نبود جز گرامیداشت هنرمندانی که به این مرزوبوم عشق میورزند و نسل ما اگر از علی نصیریان هیچ نیاموخته باشد، عشق و ادب به تاریخ و فرهنگ و تمدن این سرزمین را آموختهاند. چه ستارخان باشی، چه قاضی شارح باشی، چه آعلی یار، درک و عشق شما آنان را در جهان هنر، جاودانه کرده است.
جناب آقای نصریان شما تخت جمشیدِ فرهنگ و هنر ما هستید... رنج هنرمندانی چون شما، آبروی ایران است و ما -دوستداران شما- حق داریم، شما را تماشا کنیم، از شما بیاموزیم و به نسلی که میآید - چه با شوق و ذوق هم میآید- افتخار کنیم که تماشاگر شما بودهایم.
«شیرسنگی» عموجان جوزانی حلقۀ اقتدار فرهنگی ماست... ما شادیم و فارغ و ایمن چراکه در جهانِ هنرمندی و اخلاق با ما آن کردی که باران با چمن... .»
تا اینجای کار بهنظر میرسد این حاشیه گرچه قابل تأمل بود ولی مثل بعضی از سالهای قبل یک حاشیۀ تلخ نبود، هم انتخاب و پوستر زیبا و درست بود، هم نقد و نکتۀ استاد نصیریان بهجا و درست بود، هم پاسخ شهسواری منطقی و دلنشین.
جشنواره چهل و چهار؛ تحریم یا تداوم؟
بر کسی پوشیده نیست که جشنوارۀ چهلوچهارم کارش را با تشویق به تحریم از سوی برخی چهرهها و همچنین برخی رسانههای مخصوصا خارجنشین آغاز کرد. تشویقی که برای اهالی سینما تهدید هم به حساب میآید و همۀ عوامل جشنواره، روزهای آغازین کارهای اجرایی جشنواره را با این تهدید گذراندند و ادامه دادند.
«منوچهر شاهسواری»، دبیر چهلوچهارمین جشنوارۀ فیلم فجر
منوچهر شاهسواری، اما در پاسخ به کسانی که هنرمندان را برای تحریم جشنوارۀ چهلوچهارم تحت فشار قرار دادند گفت:
«به نظر میرسد کسانی که بر من، همکارانم و هنرمندان فشار میآورند تا از حضور در این عرصه خودداری کنند، درک روشنی از مسئولیت واقعی هنرمند ندارند. معتقدم هنرمند با حضور فعال خود است که میتواند همراهی و همدلیاش با مردم را به اثبات برساند، نه با غیبت و کنارهگیری.»
شاهسواری ضمن اینکه تاکید کرد تا الان هیچ فیلمی از 33 فیلم پذیرفته شده در جشنواره انصراف ندادهاند گفت:
«هنرمند زمانی میتواند همراهی خود با مردم را نشان دهد که در میدان بماند و از طریق کار، نگاه و اثر هنریاش نقش اجتماعی خود را ایفا کند. غیبت نهتنها مشکلی را حل نمیکند، بلکه هنرمند را از هویت حرفهایاش دور میسازد و باور به عشق و هنر، ماندن و کار کردن را میطلبد.»
فیلمهای روز اول
روز اول جشنواره که برخلاف روال سالهای گذشته یک روز زودتر در پردیس ملت به عنوان خانۀ رسانۀ جشنواره آغاز شد، میزبان تنها انیمیشن جشنواره «نگهبانان خورشید» به کارگردانی عماد رحمانی، مهرداد محرابی و به تهیهکنندگی مهدی جعفری جوزانی، بهعنوان فیلم افتتاحیۀ چهلوچهارمین جشنوارۀ ملی فیلم فجربود.
پس از آن فیلم «غوطهور» به کارگردانی محمدجواد حکمی و بازی محسن قصابیان، آیدا ماهیانی، مهران غفوریان، پیام احمدینیا، مسعود کرامتی، رویا جاویدنیا، نسیم ادبی و سیاوش چراغیپور روی پرده رفت.
در سانس پایانی نیز فیلم «غبار میمون» که یک فیلم امنیتی-سیاسی است به کارگردانی آرش معیریان و با بازی علی دهکردی، پژمان بازغی، سیدمهرداد ضیایی، کامران تفتی و... برای اهالی رسانه به نمایش درآمد.
آغاز روز اول با یک فیلم ضد زن
سونیا پوریامین، مجری نشستهای چهلوچهارمین جشنوارۀ فیلم فجر، که سال گذشته نیز تنها مجری زن جشنواره بود، وظیفۀ اجرای نشستهای خبری نخستین روز این رویداد سینمایی را بر عهده داشت.
او علاوه بر اجرا، در مقام یک منتقد، تنها انیمیشن حاضر در جشنواره را باوجود ضعف در فیلمنامه، در حوزۀ فنی و طراحی کاراکتر پسندیده بود اما درمورد فیلم دیگر روز اول به رسانهها گفت متأسف است که امسال نیز جشنواره با یک فیلم ضدزن آغاز شد و معتقد است سینمای ایران برای رقابت جهانی و بازنمایی درست زنان، نیازمند بازنگری جدی در روایتها و نگاههای مسلط است.
پوریامین در ادامه با اشاره به فیلم «غوطه ور» گفت:
این فیلم یک سایکودرام با محوریت انحراف جنسی است که شخصاً آن را نپسندیدم. برایم تأسفبار بود که جشنواره را بار دیگر با فیلمی آغاز کردیم که نگاه ضد زن دارد. همیشه از این موضوع غمگین میشوم که چرا در پرداخت به زنان، بهجای پرداختن به نقش واقعی و متنوع آنها در جامعه، ناامیدی بازتولید میشود. امیدوارم تا پایان جشنواره شاهد فیلمهای بهتری باشیم. دلم میخواهد فیلمی ببینم که زنان را درست، واقعی و مطابق با جایگاه اجتماعیشان به تصویر بکشد.»
و آخرین خبر از حاشیههای روز اول چهلوچهارمین جشنوارۀ فجر، انتشار شمارۀ نخست بولتن روزانۀ جشنوارۀ فجر با یادی از دو کارگردان فقید سینما بود.
طرح جلد اولین شماره از بولتن خبری چهلوچهارمین جشنوارۀ فیلم فجر
در اولین شماره از بولتن جشنواره، با طرح جلدی از دو کارگردان درگذشتۀ سینمای ایران «بهرام بیضایی» و «ناصر تقوایی»، علاوهبر مطالبی دربارۀ این دو فیلمساز، گفتوگویی با کارگردانانی که اثرشان در نخستین روز جشنواره روی پرده رفت و مطالبی دربارۀ فیلمنامههای برتر ادوار فجر را خواهید خواند.
امروز دوازدهم بهمن ماه، در دومین روز از جشنواره برای اهالی رسانه و اولین روز برای عموم مردم، به ترتیب فیلمهای «تقاطع نهایی» به کارگردانی سعید جلیلی و تهیهکنندگی مهدی مددکار، «خواب» به کارگردانی مانی مقدم و تهیهکنندگی امیرحسین حیدری و «خیابان جمهوری» به کارگردانی و تهیهکنندگی منوچهر هادی از ساعت 14 روی پرده خواهند رفت.
چهلوچهارمین جشنوارۀ ملی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ماه ۱۴۰۴ در تهران و شهرستانها در حال برگزاری است.