مجله میدان آزادی: 28 دیماه سالروز درگذشت «استاد همایون خرم» موسیقیدان، آهنگساز، نوازندۀ ویولن و رهبر ارکستر مشهور ایرانی است. به همین مناسبت در این مطلب به زندگی و آثار این هنرمند بزرگ میپردازیم. این یادداشت را به قلم فاطمه همراه بخوانید:
«همایون خرم»، آهنگساز سرشناس ایرانی در جوانی
تولد و کودکی همایون خرم
نهم تیرماه 1309، در شهر بوشهر پسری متولد شد که «امیرهمایون» نام گرفت. مادرش به موسیقی علاقۀ بسیاری داشت و مدتی نزد «مرتضیخان نیداود» به فراگیری ساز تار مشغول بود. به دلیلِ همین علاقه، از همان کودکی گوش فرزندانش را با موسیقی ایرانی آشنا کرد و در حقیقت مشوق اصلی «همایون» در یادگیری موسیقی، مادرش بود.
خودش در اینباره میگوید:
«من تربیت و موفقیت خود را مدیون مادرم هستم که همیشه مرا به سوی هنرها هدایت کرده و پیوسته مشوق من در امر تحصیل بوده، مادرم علاقۀ وافری به موسیقی داشت. مدتی نزد «مرتضی خان نیداوود» تار مشق کرده بود و برای اینکه ذوق ما را تحریک کند هر روز با نوای موسیقی که از صفحات گرامافون شنیده میشد ما را سرگرم میکرد.»
در محضر صبا
اشتیاق همایون به یادگیری موسیقی باعث شد مادرش برایش یک ویولن بخرد و او یادگیری ساز ویولن را آغاز کند. ده ساله بود که با معرفی یکی از آشنایان، برای یادگیری نزد «استاد ابوالحسن صبا» رفت. دستان کوچکش کار با ساز را برایش کمی مشکل میکرد. ولی استاد صبا که شور یادگیری را در چشمان این کودک مشتاق میدید او را به شاگردی پذیرفت.
راهیابی به رادیو
همایون در مکتب صبا آنقدر پیشرفت میکند که در 14 سالگی بهعنوان تکنواز ویولن به رادیو دعوت شد. با وجود نوازندگانی معروف و چیرهدست، این موضوع موفقیت بسیار بزرگی برای همایون نوجوان محسوب میشد. برای یادگیری آهنگسازی مطالعۀ کتابهای «علینقی وزیری» و «روحاله خالقی» را آغاز میکند. در نهایت هنگام خدمت سربازی هارمونی و کنترپوآن را از «سروان حسینی» میآموزد و بعد از آن، در بسیاری از برنامههای موسیقی رادیو مخصوصا برنامۀ «گلها»، بهعنوان تکنواز ویولن، آهنگساز و رهبر ارکستر هنرنمایی میکند. خرم از ۱۳۳۳ بهعنوان نوازنده در رادیو استخدام شد. ابتدا در ارکستر «مرحوم علیمحمد خادم میثاق» به کار پرداخت. تا اینکه در ۱۳۳۵ خورشیدی به رهبری شمارۀ دو منصوب شد که این ارکستر با هشت خواننده کار میکرد که ۴ خواننده با «حبیباله بدیعی» و ۴ خواننده با «همایون خرم» برنامه اجرا میکردند.
تحصیلات دانشگاهی
همایون خرم معتقد بود که هنرمند باید برای دلِ خودش کار کند تا بتواند کار دلخواه خودش را ارائه کند. به همین دلیل تصمیم گرفت شغل دیگری را بهعنوان شغل اصلی داشته باشد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشتۀ مهندسی برق در دانشگاه علم و صنعت ادامه داد و فارغالتحصیل شد.
«همایون خرم» نوازندۀ مشهور ویولن ایرانی
تولد نغمههای جاویدان
خرم همدورۀ بزرگانی چون «علی تجویدی»، «پرویز یاحقی» و «رحمتاله بدیعی» بود. همایون خرم در مقام آهنگساز با مشهورترین خوانندگان و نوازندگان و شاعران آن دوران همکاری داشته و با خلاقیت کمنظیر خود تعدادی از جاودانهترین ترانههای فارسی را آهنگسازی کردهاست که تا همین امروز ورد زبان ایرانیان هستند.
ترانههای مشهوری چون «غوغای ستارگان»، «تو ای پری کجایی»، «طاقتم ده»، «رسوای زمانه»، «اشک من هویدا شد»، «سرگشته»، «دلم شکسته»، «آتش»، «از من بگذر»، «باز آمدی»، «رفته» و بسیاری ترانههای دیگر که توسط بهترین خوانندگان آن زمان مانند «حسین قوامی»، «محمدرضا شجریان»، «اکبر گلپایگانی(گلپا)»، «حسین خواجهامیری(ایرج)»، «اشرفالسادات مرتضایی(مرضیه)» و «بهار غلامحسینی(الهه)» و با اشعاری از «بیژن ترقی»، «تورج نگهبان»، «معینیكرمانشاهی»، «رهیمعیری» و «كریم فكور» اجرا شد و بعد از انقلاب نیز «محمد اصفهانی» برخی از این آثار را بازخوانی و منتشر کرد.
تألیفات همایون خرم
استاد همایون خرم خاطرات هنری خود را تدوین و در کتابی به نام «غوغای ستارگان» منتشر کردهاست. همچنین آثار موسیقایی استاد خرم توسط شاگردان و دوستداران آثار ایشان جمعآوری و منتشر شدهاست. کتابهای «نوای مهر1 چپکوک» و «نوای مهر2 راستکوک» به کوشش «بابک شهرکی»، کتاب «چهار مقام» شامل ردیفنوازی و چهارمضرابهای همایون خرم به کوشش «محسن کاظمیان» از جمله این تألیفات هستند.
درگذشت همایون خرم
استاد خرم در اواخر عمر به بیماری سرطان روده مبتلا شد و پس از چند ماه تحمل بیماری درسال 1391 در سن 82 سالگی از دنیا رفت. پیکر ایشان با حضور جمع کثیری از اهالی و دوستداران موسیقی تشییع و در قطعۀ هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.