مجله میدان آزادی: فصل جدید رویداد «نقد و تماشا» از پایان مردادماه هر چهارشنبه به همت «مجله میدان آزادی» با اکران و نقد برترین فیلمهای اقتباسی ایران و جهان به صورت هفتگی در پردیس سینمایی باغ کتاب تهران برگزار میشود. در سومین نشست از دور جدید نشستهای هفتگی «نقد و تماشا»، با عنوان چهارشنبههای اقتباسی، چهارشنبه چهرم شهریور فیلم سینمایی «نیکولا کوچولو» اکران شد. مشروح گزارش سومین اکران از دور جدید رویداد «نقد و تماشا» را در ادامه و به قلم «حنانه شکیبا» بخوانید:
به گزارش مجله میدان آزادی، نشست نقد و بررسی فیلم «نیکولا کوچولو» به کارگردانی «لوران تیرار» و محصول سال 2009 سینمای فرانسه، چهارشنبه چهارم شهریور در پردیس سینمایی باغ کتاب تهران برگزار شد.
این نشست در ادامۀ برنامههای سینمای اقتباسی به همت مجله میدان آزادی است که هر چهارشنبه با اکران یک فیلم سینمایی اقتباسی از جهان ادبیات، در باغ کتاب تهران برگزار میشود.
در این نشست محمد صابری، منتقد سینما و ناعمه اصفهانیان، مجری-کارشناس، دربارۀ فیلم «نیکولا کوچولو» گفتوگو کردند. مخاطبان نیز پس از تماشای فیلم، در فضایی گفتوگومحور به بررسی ویژگیهای این اثر و جایگاه آن در سینمای اقتباسی و کودک پرداختند.
اکران و بررسی فیلم «نیکولا کوچولو» بهانهای شد تا بار دیگر این پرسش مطرح شود که چگونه میتوان جهان پیچیده و خیالانگیز کودکان را به زبان سینما روایت کرد؛ جهانی که در آن اتفاقهای به ظاهر کوچک، میتوانند بزرگترین ماجراهای زندگی یک کودک باشند.
دربارۀ فیلم
فیلم «نیکولا کوچولو» محصول سال ۲۰۰۹ فرانسه، بر اساس مجموعه داستانهای مشهور «نیکولا کوچولو» نوشتۀ رنه گوسینی و تصویرگری ژان-ژاک سامپه ساخته شده است؛ مجموعهای که از آثار شناختهشده ادبیات کودک فرانسه به شمار میرود و سالهاست مخاطبان کودک و بزرگسال را با خود همراه کرده است.
داستان فیلم درباره نیکولا، پسربچهای دبستانی است که در کنار خانواده و دوستانش زندگی روزمرهای سرشار از اتفاقهای کوچک اما هیجانانگیز را تجربه میکند. نیکولا مانند بسیاری از کودکان، اتفاقات پیرامون خود را با منطق و تخیل خاص خود تفسیر میکند و همین تفاوت میان نگاه کودک و دنیای بزرگسالان، بخش مهمی از موقعیتهای طنز فیلم را شکل میدهد.
راز سفر شخصیتهای کمیک رنه گوسینی به سینما
محمد صابری با بررسی مشهورترین کمیکهای رنه گوسینی که از دنیای کمیک وارد دنیای سینما شدند همچون نیکولا، آستریکس و شخصیت جهانی و محبوب لوک خوششانس این سوالها را مطرح کرد که چه اتفاقی میافتد که این شخصیتها از جهان ادبیات مبعوث میشوند به جهان بالاتری به اسم جهان تصویر و جهان سینما؛ مثل نیکولا، مثل آستریکس و مثل لوک خوششانس؟ چگونه لوک خوششانس به یک آیکون فرهنگی تبدیل میشود که از فرهنگ فرانسه فراتر میرود و آنقدر منشا اثر میشود که تمام شخصیتهای فرعی در کنار این کابوی، به شهرت جهانی میرسند؟
صابری در رسیدن به پاسخ پرسشهای خود چنین ادامه داد:
مابهازای نیکولا در زیست بوم ما یعنی در ایران چه میتوانست باشد؟ آیا ادبیات ما چنین ظرفیتی داشت و ما غفلت کردیم؟ آیا پشتوانۀ تصویر و سینمای ما ضعیف است که این شخصیت آیکونی را برای خودمان داشته باشیم؟ نزدیکترین نمونهای که به ذهن من رسید و با تماشای این فیلم نشانههای آن خیلی هم پررنگتر شد مجید بود؛ ما در «قصههای مجید» شخصیتی که در کتاب آقای مرادی کرمانی عزیز خلق شد و بعدتر زندهیاد پوراحمد آن را به گونهای روایت کرد که در مقطعی به شناسنامۀ سینمای کودک و نوجوان تبدیل شد اما متاسفانه فراموش شد.
تجربۀ زیستۀ مشترک انسانها
صابری در ادامۀ نقدوبررسی فیلم «نیکولا کوچولو» گفت:
خلاقیت هنرمند این است که این بستر را تبدیل میکند به یک مواجهۀ بیواسطه مخاطب با جهانی که در درونش جریان دارد؛ یعنی این هنر هوشنگ مرادی کرمانی است که در خلق قصههای مجید، خود را اسیر پیام نمیکند.
مهمترین نکته در خلق و ماندگاری چنین شخصیتها و کاراکترهایی این است که هیچکدامشان اسیر پیام مشخصی نیستند و در فرهنگها و زیستهای مختلف قابل تعمیماند؛ هنرمند به تجربۀ زیسته مشترک انسانها نزدیک میشود و این تجربۀ زیستۀ مشترک است که میتواند به یک روایت در بوم خودش، در یک کشور و چه فراتر از مرزهای آن کشور قوام بدهد.
صابری چنین تحلیل کرد که فیلم با قرار دادن این تجربههای ساده در مرکز روایت، مخاطب را به دنیایی میبرد که در آن یک اتفاق کوچک میتواند معنایی بسیار بزرگ پیدا کند. همین ویژگی باعث میشود مخاطب کودک بتواند با شخصیت اصلی ارتباط برقرار کند و مخاطب بزرگسال نیز بتواند بخشی از تجربههای دوران کودکی خود را در آن بازشناسی کند.
چگونگی اقتباس ادبی از کمیک
صابری در این نشست با توجه به موضوع چهارشنبههای اقتباسی به سراغ موضوع اقتباس ادبی رفت و گفت:
وقتی از اقتباس صحبت میکنیم همیشه فاصلهای بین دنیای کلمه و تصویر میبینیم. یک معبر پر چالش برای عبور از این فاصله هست اما در دنیای کمیک استریپ و داستانهای مصور این فاصله خیلی کم شده است و نویسنده در همان مرحلۀ ابتدایی خلق، یک جهان بصری را ضمیمه روایت خودش یکند.
صابری این وضعیت را یک ظرفیت برای کارگردان فیلم نیکولا دانست و گفت:
در جلسات قبل تاکید شد بر به اندازه مواجه شدن با ظرفیتها. فیلم شیفته این توانمندی نمیشود؛ یعنی کارگردان در عین اینکه مخاطب آشنا به دنیای کمیک را میتواند به آن فضا ارجاع بدهد در عینحال حواسش هست که اینجا سینماست و ابزارهای خود سینما را به خدمت میگیرد.
در ادامۀ این نشست صابری به سراغ فیلم رفت و گفت:
یکی از ویژگیهای بصری فیلم که در فیلمبرداری نمود پررنگی دارد به خصوص در دقایق ابتدایی این است که به صورت کامل قابها و نماها متناسب با جهان کودکانۀ نیکولا و دوستان دیگرش تعریف میشود.
فیلم فکر شده از کتاب عبور میکند و سعی میکند ابزارهای سینما، مثل دوربین، رنگ، دکور، طراحی لباس و همۀ جزئیات را در خدمت فانتزی فیلم و دنیای دوست داشتنی و شیرین بچهها در بیاورد.
طنز؛ زبان مشترک کودک و بزرگسال
طنز یکی دیگر از عناصر مهم «نیکولا کوچولو» است. بخش زیادی از موقعیتهای کمیک فیلم از تفاوت میان برداشت کودکان و واقعیت دنیای بزرگسالان شکل میگیرد.
صابری دربارۀ نگاه طنز داستان گفت:
بخشی از جذابیت کتاب در واقع شوخیها و موقعیتهای طنزی است که کتاب از دید کودک و و سوء برداشتهایی که از موقعیتهای بزرگسالان داردسرچشمه میگیرد.
فیلم را موفق میدانم در انتقال و تبدیل جهان کودکانه به زبان و بیان سینمایی. لحن فیلم کاملاً به کتاب وفادار است و فیلم پشت سر بچهها جلو میرود و روایتش را پیش میبرد.
«نیکولا کوچولو» فیلم استاندارد سینمای کودک
در پایان محمد صابری به سراغ استانداردهای سینمای کودک رفت و چنین ادامه داد:
یکی از استانداردترین تعاریفی که میتوان از سینمای کودک داشت فیلم نیکولا کوچولوست؛ سینمای کودک به یک معنا یعنی فیلم بتواند یک کودک را درگیر جزئیات روایی خودش کند و از آن غفلت میشود. نیکولا کوچولو، هوشمندانه، منطق خود، اتفاقات و منطق علیومعلولی را با منطق بچهها جلو میبرد و حتی بزرگسالان را در این روند دخیل میکند و کاملاً صحیح است.
همچنین صابری به این نکات اشاره میکند که داستان از زاویه دید یک کودک روایت میشود، اما موضوعاتی که مطرح میکند برای بزرگسالان نیز قابل درک و بازخوانی است. بزرگسالان در فیلم میتوانند رفتارهای خود را از زاویه نگاه کودکان ببینند و متوجه شوند بسیاری از اتفاقاتی که برای آنها عادی است، ممکن است برای یک کودک معنایی کاملاً متفاوت داشته باشد.
از همین منظر، فیلم میتواند تجربهای مشترک برای والدین و کودکان ایجاد کند؛ تجربهای که پس از تماشای فیلم نیز امکان گفتوگو درباره روابط خانوادگی، مدرسه، دوستی و تجربههای کودکی را فراهم میکند.
نشست نقد و بررسی فیلم «نیکولا کوچولو» در نهایت فرصتی بود برای اینکه یک اثر سینمایی از منظرهای مختلف دیده و درباره آن گفتوگو شود؛ فیلمی که در ظاهر داستانی ساده و شیرین از زندگی یک کودک است، اما در لایههای خود موضوعاتی همچون خانواده، دوستی، مدرسه، ترسهای کودکانه، رابطه کودک و بزرگسال و اقتباس از ادبیات را مطرح میکند.
این رویداد با مشارکت حاضران در بحث به پایان رسید. ناعمه اصفهانیان مجری-کارشناس این رویداد، از مخاطبان دعوت کرد در بخش تعاملی سایت مجلۀ میدان آزادی، دربارۀ آثاری که از سینمای ایران و جهان دیدهاند نظر بنویسند و مطالب و پروندههای دیگر این مجله را مطالعه و دنبال کنند.
علاقهمندان میتوانند برای اطلاع از مشروح این نشستها به سایت مجله میدان آزادی به نشانی https://azadisq.com مراجعه کنند. همچنین برای کسب اطلاعات دیگر نشستها به صفحۀ اکران فیلمها در وبسایت رویدادهای مجله میدان آزادی به نشانی event.azadisq.com یا به بازوی مجلۀ میدان آزادی در پیامرسان بله به نشانی AzadiEBot@ مراجعه کنید.