مجله میدان آزادی: فرهنگ ایران گنجینهای غنی از انواع هنرهای زندۀ جهان است که موسیقی در آن جایگاه ویژهای دارد. خبری بخوانید از تلاش برای گردآوری این هنر پراکنده در جهان:
به گزارش مجله میدان آزادی؛ پروژۀ «سیمرغنامه»، آرشیو و موزهای آنلاین است که میکوشد میراث هنری و فرهنگی ایران را که امروز در موزهها، کتابخانهها و مجموعههای خصوصی سراسر جهان پراکنده است، در روایتی واحد کنار هم بنشاند. تازهترین گام این پروژه، رونمایی از بخش «موسیقی در سیمرغنامه» بود؛ مراسمی که عصر پنجشنبه هشتم مردادماه با حضور چهرههای برتر موسیقی و هنر ایران برگزار شد. چهرههای فرهنگی و هنری از جمله حسین علیزاده، لیلی گلستان، سهراب پورناظری و جمعی دیگر از هنرمندان. مهمترین بخش این رونمایی سخنرانی حسین علیزاده، آهنگساز چیرهدست ایرانی بود.
حسین علیزاده، در این نشست در سخنان خود با اشاره به تغییر مفاهیم در گذر زمان گفت:
«هر پدیدهای که در جامعه رواج پیدا میکند، بهتدریج دستخوش تغییر میشود و اصالت اولیۀ آن نیز تحت تأثیر شرایط اجتماعی قرار میگیرد.»
او با بیان اینکه این روند در موسیقی پیچیدهتر است، تأکید کرد:
«هنر همواره از شرایط اجتماعی، سیاسی و مذهبی تأثیر میپذیرد و حکومتها نیز در دورههای مختلف تلاش کردهاند آن را در مسیر مطلوب خود هدایت کنند.»
او سپس به مفهوم «موسیقی جهانی» پرداخت و گفت:
«آنچه امروز با این عنوان شناخته میشود، بیش از آنکه بیانگر برتری موسیقی غرب باشد، نتیجه شرایط تاریخی و ساختارهایی است که امکان دیده شدن آن را در جهان فراهم کرده است.»
بخش دیگری از سخنان این آهنگساز به جایگاه موسیقی نواحی ایران اختصاص داشت. او موسیقی اقوام را هنری عمیق و برخاسته از زندگی مردم دانست و گفت:
«نگاه رایج به هنرمندان این حوزه همچنان در شأن جایگاه واقعی آنان نیست.» به باور او، اگر تنها به گردآوری اسناد تاریخی بسنده کنیم و خلاقیت را متعلق به گذشته بدانیم، در حق تاریخ موسیقی ایران جفا کردهایم.
علیزاده پروژه «سیمرغنامه» را تلاشی برای بازشناسی هویت فرهنگی ایران توصیف کرد و گفت:
«جامعهای میتواند مدرن باشد که گذشته و سنت خود را بشناسد.» او تأکید کرد: «آهنگسازی که ردیف موسیقی ایرانی را عمیقاً درک کرده باشد، میتواند با اتکا به همان پشتوانه، اثری نو و امروزی خلق کند؛ زیرا ماده اولیه خلاقیت از دل تاریخ و فرهنگ هر سرزمین به دست میآید.»
او همچنین با انتقاد از وابستگی مطالعات دانشگاهی به منابع غربی گفت:
«بخش مهمی از شناخت ما از هنر و موسیقی ایران از خلال پژوهشهایی شکل گرفته که پژوهشگران غیرایرانی انجام دادهاند. هرچند این تحقیقات ارزشمند است، اما نباید روایت فرهنگ ایران تنها از دریچه نگاه دیگران شکل بگیرد؛ بلکه خود ایرانیان باید مفسر و روایتگر میراث فرهنگیشان باشند.»
این آهنگساز با اشاره به تنوع قومی و موسیقایی ایران، این سرزمین را نمونهای کمنظیر از گوناگونی فرهنگی دانست و گفت:
«از سیستان و بلوچستان تا خراسان، کردستان و دیگر مناطق، گنجینهای از فرهنگ و موسیقی وجود دارد که هنوز آنگونه که باید شناخته نشده است.» او ریشه این مسأله را در نظام آموزشی دانست و بر ضرورت بازنگری در شیوه آموزش موسیقی و هنر در دانشگاهها تأکید کرد.
علیزاده در بخش پایانی سخنان خود، «سیمرغنامه» را نمونهای از همین بازنگری دانست و گفت:
«به جای آنکه آثار ایرانی به شکلی پراکنده در موزهها یا ذیل عنوان کلی «هنر اسلامی» معرفی شوند، باید ماهیت مستقل و ویژگیهای واقعی آنها شناخته شود.» او همچنین انتقاد کرد که در آموزش دانشگاهی، موسیقی ایران اغلب به موسیقی دستگاهی محدود شده، درحالیکه این تنها بخشی از میراث گسترده موسیقایی کشور است.