مجله میدان آزادی: در آخرین اکران از فصل چهارم اکرانهای رویداد «نقد و تماشا»، اپیزود «عشق سوزان» ساختۀ «سجاد پهاوانزاده»، نقد و بررسی شد. مشروح بخش دوم این نشست را در گزارش زیر بخوانید:
به گزارش مجله میدان آزادی، آخرین اکران از بخش دوم سینمای «ملیمیهنی» در مجله میدان آزادی، سهشنبه ۱۹ خردادماه با نمایش اپیزود «عشق سوزان» از مجموعه «اهل ایران» برگزار شد. در ادامه این اکران، نشست نقد و بررسی اثر با حضور «سجاد پهلوانزاده» کارگردان، «علیرضا زمانینسب» بازیگر اپیزود و «محمد صابری»، منتقد و روزنامهنگار حوزه سینما و تلویزیون، برگزار شد. در بخش اول این نشست، محمد صابری، اپیزود «عشق سوزان» را از جنبههای مختلف داستان، شخصیت، کارگردانی، طراحی چهره و... مورد نقد و بررسی کرد و در بخش دوم این نشست پهلوانزاده، کارگردان اثر و زمانینسب، بازیگر نقش اول فیلم دربارۀ تجربۀ ساخت و بازی در این اپیزود سخن گفتند.
در ادامه نشست نقدوبررسی اپیزود «عشق سوزان»، زهرا صمصامی با اشاره به شخصیت «بیتا» در فیلم، او را محور پنهان روایت دانست و گفت به نظر میرسد تمامی رشتههای نامرئی داستان در نهایت به این شخصیت بازمیگردد؛ زنی که با سکوتها، نگاهها و حضور مؤثر خود، جریان روایت را پیش میبرد. او در عین حال با اشارهای طنزآمیز افزود که در پایان فیلم انتظار داشته است فرهاد قدردانی بیشتری از بیتا داشته باشد؛ شخصیتی که به گفته او، نقش یک همسر و مادر فداکار را به شکلی کامل ایفا میکند.
از روزهای جنگ تا پشت صحنه «عشق سوزان»
پس از این بخش، سجاد پهلوانزاده، کارگردان اپیزود «عشق سوزان» و علیرضا زمانینسب، بازیگر نقش فرهاد، به جمع حاضران در نشست پیوستند. صمصامی از عوامل فیلم خواست درباره تجربه تولید اثر در روزهای بحرانی جنگ و شرایط خاص ساخت پروژه صحبت کنند.
پهلوانزاده در پاسخ با تأکید بر اینکه علاقهای ندارد تولید فیلم در شرایط جنگی را به عنوان یک اقدام قهرمانانه مطرح کند، گفت:
«در آن روزها افراد زیادی کارهای مهمتر و دشوارتری انجام میدادند و من برای خودم ارزش ویژهای قائل نیستم. فیلمساز هم مانند هر فرد دیگری باید در هر شرایطی کارش را انجام دهد.»
او توضیح داد که در ابتدا قصد داشت فعالیتهای خود را در زمان جنگ متوقف کند، اما تماس محمدحسین مهدویان مسیر دیگری را پیش روی او قرار داد. به گفتۀ این کارگردان، زمانی که پیشنهاد ساخت یکی از اپیزودهای «اهل ایران» مطرح شد، هنوز تصور روشنی از امکان تولید پروژه در آن شرایط وجود نداشت.
پهلوانزاده با مرور روزهای آغاز تولید گفت که روند شکلگیری پروژه کاملاً فشرده و غیرمعمول بوده است؛ از انتخاب عوامل و بازیگران تا آغاز فیلمبرداری، همه چیز در زمانی بسیار کوتاه انجام شد. او فضای آن روزها را «جنگی» توصیف کرد و افزود بسیاری از تصمیمها همزمان با شروع تولید گرفته میشد.
وی دربارۀ انتخاب علیرضا زمانینسب برای نقش نویسنده فیلم نیز گفت:
«برای من شکستن کلیشهها اهمیت داشت. دوست داشتم کسی این نقش را بازی کند که در نگاه اول تداعیکننده تصویر رایج یک نویسنده نباشد و علیرضا دقیقاً چنین ویژگیای داشت.»
پهلوانزاده در بخش دیگری از سخنانش تأکید کرد که مهمترین دغدغه او حفظ صداقت روابط انسانی در فیلم بوده است. به گفته او، حتی در شرایطی که مشخص نبود اثر در نهایت از چه رسانهای پخش خواهد شد، تلاش کرده تا شخصیتها و روابطشان تا حد ممکن واقعی و نزدیک به زندگی روزمره باقی بمانند.
علیرضا زمانینسب: میخواستم نقش متفاوتی بازی کنم
در ادامه، علیرضا زمانینسب نیز دربارۀ حضور خود در «عشق سوزان» گفت که در زمان دریافت پیشنهاد بازی، علاوه بر علاقه به ایفای نقشی متفاوت، احساس میکرد در آن شرایط باید سهمی هرچند کوچک در روایت آن روزهای کشور داشته باشد.
این بازیگر با اشاره به همکاری با سجاد پهلوانزاده اظهار کرد:
«وقتی متوجه شدم قرار است این پروژه را آقای پهلوانزاده کارگردانی کند، انگیزهام برای حضور در آن بیشتر شد.»
زمانینسب که خود را از نسل تجربهکردۀ جنگ معرفی کرد، گفت اگرچه خاطرات سالهای جنگ را در ذهن دارد، اما فضای روزهای تولید «عشق سوزان» نیز تجربهای خاص و متفاوت برای او بوده است. او از شرایط غیرعادی فیلمبرداری، نگرانیهای ناشی از حملات و فضای ناامن آن روزها یاد کرد و گفت با وجود همه این مسائل، گروه تولید تلاش کرد تمرکز خود را بر ساخت اثری باکیفیت حفظ کند.
وی همچنین با تمجید از نگاه و وسواس حرفهای سجاد پهلوانزاده تأکید کرد که کارگردان پروژه تمام توان خود را برای دستیابی به بهترین نتیجه ممکن به کار گرفته است.
بداهههایی که به فیلم جان دادند
در ادامه نشست، سجاد پهلوانزاده در پاسخ به پرسشی درباره تغییرات فیلمنامه در فرآیند تولید، با اشاره به تجربه دو دهه فعالیت حرفهای خود در سینما و تلویزیون گفت که فیلمنامه را بیش از هر چیز «چراغ راه» تولید میداند. او تأکید کرد که هرچند برای متن و نویسنده احترام فراوانی قائل است، اما معتقد است فیلمنامه باید در فرآیند اجرا از فیلتر نگاه و تجربه کارگردان عبور کند.
پهلوانزاده توضیح داد که به دلیل محدودیت شدید زمانی، فرصت کافی برای جلسات مفصل با «علی بحرینی»، نویسنده اثر، وجود نداشت؛ اما تلاش کرده است روح و مضمون اصلی متن را حفظ کند. او گفت بخش قابل توجهی از دیالوگها، موقعیتها و جزئیات اجرایی در جریان تمرین و فیلمبرداری شکل گرفتهاند و بسیاری از لحظات فیلم حاصل بداههپردازی بازیگران و واکنشهای طبیعی آنها در برابر موقعیتها بوده است.
به گفتۀ این کارگردان، تفاوت اصلی «عشق سوزان» با آثار پیشینش در همین میزان از انعطاف و شکلگیری لحظهای صحنهها بوده است؛ فرآیندی که باعث شده روابط خانوادگی و رفتار شخصیتها برای مخاطب باورپذیرتر به نظر برسد.
کلیشهشکنی و دوری از شعارزدگی
محمد صابری نیز در ادامه با اشاره به شخصیت فرهاد، او را نمونهای از شکستن کلیشههای رایج درباره تصویر نویسندگان در سینما دانست. به اعتقاد این منتقد، فیلم موفق شده شخصیتی را به تصویر بکشد که با وجود نویسنده بودن و فعالیت در فضای ادبیات عامهپسند، همچنان دوستداشتنی، باورپذیر و انسانی باقی میماند.
در پاسخ به این موضوع، علیرضا زمانینسب گفت از همان ابتدا تلاش کرده است درک خود را به نگاه کارگردان نزدیک کند و شخصیت را از دریچه جهانبینی پهلوانزاده ببیند. او معتقد بود مهمترین ویژگی کارگردان این است که برای تمام شخصیتهایش ارزش و اهمیت قائل است و همین نگاه سبب شده فرهاد نیز بدون قضاوت و برچسبزنی به مخاطب معرفی شود.
در بخش دیگری از گفتوگو، پهلوانزاده درباره انتخاب ظاهر شخصیت فرهاد توضیح داد که بخشی از آن ناشی از محدودیتهای زمانی تولید بوده، اما در عین حال عامدانه تلاش کرده تصویری متفاوت از کلیشه رایج نویسندگان ارائه دهد. او تأکید کرد که یکی از اهدافش شکستن پیشداوریهای رایج درباره ظاهر و سبک زندگی افراد بوده است؛ اینکه الزاماً نمیتوان از روی پوشش، چهره یا رفتار ظاهری درباره شخصیت و تواناییهای افراد قضاوت کرد.
کارگردان «عشق سوزان» همچنین از فضای بداهه و زنده حاکم بر فیلمبرداری یاد کرد و گفت بسیاری از جزئیات محبوب فیلم، از جمله برخی دیالوگها، پیامکها و لحظات خانوادگی، در جریان کار و متناسب با حالوهوای واقعی بازیگران و گروه شکل گرفتهاند.
پهلوانزاده در بخش پایانی نشست، دربارۀ انگیزه خود برای ساخت دو اپیزود از مجموعه «اهل ایران» توضیح داد که یکی از دلایل اصلی علاقهاش به «عشق سوزان» پرهیز فیلمنامه از شعارزدگی بوده است. او گفت آنچه برایش اهمیت داشته، نمایش زندگی انسانها در دل بحران و جنگ بوده است، نه ارائه روایتهای مستقیم و شعاری.
این فیلمساز همچنین با اشاره به ظرفیتهای کمتر دیدهشده روایتهای جنگی افزود:
«همانطور که در زندگی روزمره، طنز و لحظات شیرین وجود دارد، در دل جنگ نیز میتوان چنین موقعیتهایی را پیدا کرد. حتی بسیاری از تلخترین تجربهها گاهی تنها از مسیر طنز و نگاه انسانی قابل روایت هستند.»
در جمعبندی نشست، محمد صابری بار دیگر بر ماندگاری «عشق سوزان» تأکید کرد و گفت این اثر به دلیل تمرکز بر روابط انسانی، خانواده و عشق، میتواند سالها بعد نیز برای مخاطب جذاب و قابل تماشا باقی بماند.
در پایان، زهرا صمصامی ضمن قدردانی از عوامل حاضر در نشست و مخاطبان مجموعه برنامههای «سینمای ملیمیهنی»، ابراز امیدواری کرد که هنر و سینما بتوانند در کنار سایر عرصههای فرهنگی، به تقویت همدلی و انسانیت در جامعه کمک کنند.