مجله میدان آزادی: در پنجاهویکمین صفحه از پرونده «ای ایران» به مناسبت چهلمین روز از شهادت رهبر و فرماندهان نظامی و مردم بیگناه ایران در پی تجاوز آمریکا و رژیم صهیونی اسرائیل به سراغ فهرستی از بهترین پارچهنوشتههایی که این مدت در شهرهای مختلف ایران به اهتزار درآمده است رفتهایم. در ادامه از شما دعوت میکنیم تا این فهرست را به انتخاب و مقدمه «مینو خانی» بخوانید و ببنید:
نگاهی به پارچهنویسیهای جنگ تحمیلی سوم؛ سندی برای تاریخ
اگر نخواهیم خیلی به گذشته برگردیم، شعارنویسی با کلیشه و رنگ اسپری در سال ۱۳۵۷ و ماههای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی رایج شد. انقلابیون با استفاده از فیلم رادیولوژی، شعارها و در واقع آنچه را بهعنوان هدف در ذهن داشتند، میساختند و شبانه و تقریباً دور از چشم نیروی نظامی و امنیتی رژیم پهلوی، آن را با رنگ اسپری روی دیوارهای شهر نقش میزدند تا وقتی صبح مردم فعالیت روزانه را شروع میکنند چشمشان به شعار بیفتد و در ذهنشان حک شود. شعارهایی مثل «مرگ بر شاه»، «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» و «الله اکبر، خمینی رهبر» در عکسها و حتی نقاشیهایی با موضوع انقلاب اسلامی تا امروز ماندگار شدهاند؛ شعارهایی که هویت زمانی و مکانی دارند و بازتاب آن چیزی هستند که خواست انقلابیون بود.
پارچهنویسی و کتیبهنویسی برای ما اساساً جنبۀ مذهبی دارد. در آثاری که با موضوع جنگهای صدر اسلام دیدهایم، این کتیبهنویسیها شکلی از رجزخوانی جنگی را بازنمایی میکنند. علاوهبر آن، همۀ ما پرچمهای مذهبی زیادی با اسم ائمه دیدهایم و حتی در خانه داریم: «یا حسین»، «یا زهرا»، «یا علی» و «یا ابوالفضل» که در جنگ هشتساله بر سربند و بازوبند رزمندهها هم نوشته میشد.
سالگرد پیروزی انقلاب در سال ۱۴۰۲ یا ۱۴۰۳، سازمان زیباسازی شهر تهران اقدام به چاپ پارچهنوشتههای شعارهای انقلاب کرد و در مسیر راهپیمایی آنها را به در و دیوار شهر تهران آویخت. شعارهایی نوستالژیک و یادآور روزهای پرتبوتاب انقلاب، همچون سرودها و شعرهای آن دوران. شاید همین رخداد باعث شد پارچهنویسی در رویدادهای اجتماعی اخیر مجدداً کاربرد پیدا کند.
بهتازگی و با حادثۀ تلخ دیماه، دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، اسامی شهدای حوادث دیماه ۱۴۰۴ را روی پارچۀ بزرگی ثبت کردند. با جنگ رمضان، پارچهنویسی ادامه پیدا کرد و همچون دوران انقلاب، نشان از خواست و ارادۀ مردم در حال جنگ است، هرچند به نظر میرسد به دورۀ جدیدی وارد شده است. حجم این پارچهنویسیها و تنوع نوشتهها نشان از حرکت جدی در این زمینه است. پارچهنویسیها را هم در تجمعات شبانۀ مردمی میتوان بهوفور داد که حضور در خیابان و میادین شهرها برایشان نوعی مقاومت و پشتیبانی از نیروهای مسلح است، هم در آثار و بقایای اماکنی که در اثر حملۀ دشمن تحریب شدهاند. این حجم از پارچهنویسی و بهتر، شعارهای جنگ رمضان، بهعنوان سندی از این برهۀ تاریخ ایرانیان ثبت خواهد شد؛ همچون عکسها و فیلمهای فراوانی که پرچم سه رنگ جمهوری اسلامی ایران در آنها به اهتزار درآمده است و حکایتهایی ماندگار خواهند داشت.
قطعاً نسلهای آینده با دیدن تصاویر این پارچهنوشتهها که حاوی اهداف، رجزها و دلنوشتههای مردم است با اتفاق جدیدی در تاریخ معاصر مواجه خواهند شد. پارچهنوشتههایی که اتفاقاً با خط خوش و گاه به زبانهای مختلف انگلیسی، عبری و عربی نوشته شدهاند تا مردم خارج از مرزها نیز حرفها و دلنوشتهها و شعارهای ایرانیان را بشنوند، چراکه هنر در هر شکل و به هر زبان که باشد هم بازتاب زمانۀ خود است، هم بر عملکرد مردم آن زمانه تأثیر دارد.
این پارچهنوشتهها مضامین مختلفی دارند. هرچند جای بعضی از اتفاقهای مهم بین آنها خالی است، از جمله شهادت دکتر علی لاریجانی و تشییع سفیدپوشان ناوشکن دنا. در ادامه این مضامین را با هم مرور میکنیم.
1. شهادت قهرمانان
در تشییع فرمانده نیروی دریایی سپاه، سردار «علیرضا تنگسیری» و مشاور فرمانده ستاد کل نیروهای مسلح، سردار «جمشید اسحاقی» این نوشته دیده شد: «ای ترامپ قمارباز لارستان بزرگ منتظر ورود سربازان متجاوز آمریکایی به جنوب ایران است؛ تابوت سربازان را آماده کنید».
2. انتصاب سومین رهبر ایران
بهمحض اعلام رهبری جدید، آیت الله «سید مجتبی حسینی خامنهای» مردم احساس خود را اینگونه بازتاب دادند: «دست خدا عیان شد، خامنهای جوان شد»، «عهد و پیمان با امام مجتبی خامنهای».
3. پیام برای آمریکاییها
برخی از این پارچهنوشتهها حاوی پیامهایی برای مردم آمریکاست:
«مردم آمریکا شما شایستۀ رهایی از چنگال شاهان اپستین هستید.»
4. پارچهنوشته بر اماکن تخریبشده
پارچهنوشته بر اماکن تخریبشده حاوی نکات و موضوعاتی است که همچنان بر مقاومت مردم ایران صحه میگذارد. واکنش دانشجویان دانشگاه علم و صنعت به حملۀ بامدادی آمریکایی-اسرائیلی به یکی از ساختمانهای این دانشگاه از جمله این شعارهاست: «ما هرگز بر تسلیم توافق نخواهیم کرد»، «به علم و صنعت ایران نمیرسد زخمی»، «ز برج بابل صهیونی، تیری به ستارۀ علم پارسی نمیرسد»، «ما در سمت درست تاریخ ایستادهایم» (به زبان انگلیسی)، «عَلَم علم تا ابد بالاست» و «این سند جنایت آمریکاست». این آخری شعار دهۀ شصت است و خبرنگار سیانان در مقابل ساختمان تخریبشده خبرش را مخابره میکند.
5. پیام برای ایرانیان
دستۀ دیگر این پارچهنوشتهها حاوی نکات و پیامهایی برای خود ایرانیهاست. ازجمله ترجیعبند معروف موسیقی «محسن چاوشی» که بر سر زبانها، از کوچک و بزرگ جاری است: «مردم علاج در وطن است». چراکه راه حل مشکلات را نه بیرون از این مرزها، که در داخل و در دست مسئولان و خود مردم میداند و حاکی از این است که همه برای آبادانی و حل مشکلات، باید آستین همت بالا بزنیم. یا «ایران حرم است»؛ شعاری که تا پیش از این هرگز گفته نشده بود و نمایانگر نگاه مردم به ملک و سرزمین ایران است.
6. تشویق نیروهای مسلح از سوی مردم
دستۀ دیگر پارچهنوشتهها، جهت تشویق و حمایت از نیروهای مسلح جمهوری اسلامی است که بازتاب شلیک موشکهایشان در سراسر گیتی پیچیده و قوت قلب هر ایرانی وطندوست شده است: «سیدمجید بزن که خوب میزنی» یا «میدان با تو، خیابان با ما».
7. نوشتههای حاکی از ادامۀ مقاومت مردمی
از ابتدای جنگ رمضان مسئولان ایران بر اصل مهمی تأکید کردند: آتشبس نمیپذیریم و بهدنبال صلح پایدار هستیم. برای همین در شعارنوشتههای این روزها این نکات به دشمن گفته شد: «هیهات من الذله»، «نه به زندگی ذلیلانه»، «هر که میخواهد ما را بشناسد داستان کربوبلا را بخواند»، «ما همه اهل جنگیم، بجنگ تا بجنگیم»، «ایرانی بیدار است، از تجزیه بیزار است» و «ما بهسوی میدان جنگ پرواز میکنیم» که از بیانات رهبر شهید است.
8. موشکنوشتهها و پهپادنوشتهها
یکی از مهمترین کارهای فرهنگی این جنگ، موشکنوشتهها و پهپادنوشتهها بود. موشکنوشتههایی که از میدان خطاب میشد به مردم پشت میدان و یا دشمنان. موشکنوشتهها به علت مینیمال و بهروز بودن، در فضای مجازی بینالمللی هم با استقبال فراوان روبرو شدند. موشکنوشتهها به صورت دستی و با ماژیک و شابلون، به صورت برچسب و در موارد معدود به شکل پارچهنوشته بودند. از معروفترین این پارچهنوشته در اوایل جنگ و در اوج وایران شدن فیلمهای کمک مردان و زنان کشمیری به مردم ایران رونمایی شد. ترجمه متن این پارچهنوشته که به پهپادی متصل شده بود این است: «از صمیم قلب، عمیقاً از حمایتی که مردم کشمیر از ایران نشان دادند سپاسگزاریم و به نیابت از شما، از قاتلان رهبرمان انتقام خواهیم گرفت.»
.jpg?ver=xfVkRhXEa2cI52PgEGKyGg%3d%3d)
9. شعر شعرای جوان
پارچهنوشته آنقدر اهمیت و طرفدار پیدا کرده که شعرهای داغداغ برآمده از جان و دل شاعران نیز بر دست مردم در خیابانها حمل میشود: «کشت باید اهرمن را، گاه بیداد بزرگ، تا نسازد فتنههای مرگبار دیگری/ تا نسازد مثل صبح زخمی میناب باز، قتل عام و قصۀ اندوهبار دیگری».
10. در صدر همۀ این شعارها، شعارهای همیشگی این چهل و اندی سال
شعارهای «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل»، «مرگ بر انگلیس» و «ما با آمریکا پدرکشتگی داریم» که بهواسطۀ حملهها و طرحهای دشمن همیشه زبون، پای ثابت شعارهای نماز جمعهها و سالگرد پیروزی انقلاب و روز قدس و حالا پای ثابت بخش زیادی از پارچهنوشتههاست؛ از جنایتهایی مثل کودتای سال ۵۹ و کودتای نوژه تا جنگ تحمیلی هشتساله، حمله به هواپیمای ایرباس مسافربری و انواع و اقسام ترورهایی که طی سالها علیه ما مرتکب شدند. البته «مرگ بر وطنفروش خائن» هم به آن شعارها اضافه شده تا اگر ایرانیای هست که تا به حال این شعارها را به زبان نیاورده، با این جنگ نابرابر زبانش به این شعارها بچرخد و انزجار خود از دشمن وطنی و غیروطنی را نشان دهد. چراکه شعار بر روی پارچه یا هر جای دیگری، حرف دل مردم آن سرزمین و سند مهمی از تاریخ آنهاست.
\