مجله میدان آزادی: فارغ از اینکه هنر اصیل و شناسنامهدار ایرانی در هر عصر و زمان حرفی برای گفتن دارد؛ خبر ثبت بیستوهفتمین میراث ناملموس ایران در قامت هنر «آینهکاری» که به تازگی به گوش مردم ایران و جامعه هنری رسیده است، مهر تأییدی بر اصالت هنر ایران زد. جزئیات این خبر را در ادامه بخوانید:
به گزارش مجله میدان آزادی، در جریان بیستمین نشست کمیته بین دولتی پاسداری از میراثفرهنگی ناملموس یونسکو که در دهلینو کشور هند برگزار شد؛ پرونده مهارت «آینهکاری» در معماری ایرانی بطور رسمی به ثبت جهانی رسید. ثبت جهانی هنر آینهکاری، به عنوان 27امین میراث ناملموس ایران، جایگاه کشورمان را در میان ده قدرت برتر میراث فرهنگی جهان بیش از پیش مستحکم میکند. کشورمان ایران با ۲۹ میراث ملموس و طبیعی و ۲۷ میراث ناملموس، یکی از مهمترین حافظان حافظه تاریخی و فرهنگی جهان به شمار میرود.
درباره هنر آینهکاری
هنر آینهکاری یکی از شاخصترین و درخشانترین هنرهای تزیینی ایرانی–اسلامی است که با ترکیب نور، هندسه و ظرافت، فضاهایی روحانی و باشکوه خلق میکند. آینهکاری نمادی از نگاه عرفانی ایرانی است؛ شکست نور در آینههای متعدد بهعنوان نمادی از تجلی حقیقت واحد در کثرت تعبیر میشود. این هنر ریشهدار در سنتهای معماری ایرانزمین، بازتابی از ذوق زیباییشناختی، هندسه قدسی و جهانبینی نورمحور ایرانی است. در این فن کمنظیر، قطعات کوچک آینه با دقتی مینیاتوری و هندسی بر سطوحی چون سقف، گنبد، دیوار، ستون و طاقنما نصب میشود تا با شکست نور در هزاران سطح درخشان، فضایی روحانی، پویا و شکوهمند خلق شود. تالار آینه کاخگلستان در تهران و بخشهایی از مسجد شیخ لطفالله در اصفهان از مهمترین نمودهای تاریخی این هنر در مقیاسی جهانیاند؛ آثاری که دیدگاه و برداشت ایرانی از نور، نظم، تناسب و تعالی معنوی را در قالب معماری متجسد میسازند.
فرآیند آینهکاری مجموعهای از مهارتهای پیچیده طراحی، نقشهکشی، آینهتراشی، گچبری، گچکاری، نقاشی و فنون موزاییکی است؛ یک فرایند ظریف و دشوار که نیازمند سالها تجربه استاد کارانه، دقت هندسی و درک عمیق از تناسبات معماری ایرانی است. در اجرای این هنر، آینهها با برشهای الماسگونه در ابعاد و طرحهای متنوع آماده شده و سپس با چسبهای طبیعی و سازگار با محیطزیست همچون سریش بر سطح کار نصب میشوند. نقشهایی چون هندسه ایرانی، گلوبته، نقوش اسلیمی، پرنده و طرحهای برجسته یا مسطح، این هنر را بینیاز و به آن هویت میبخشند.
پرونده مهارت آینهکاری و یونسکو
پرونده ثبت «مهارت آینهکاری در معماری ایران» با مشارکت گسترده استادکاران برجسته، مرمتگران، معماران، دانشگاهها، انجمنهای تخصصی و جوامع بومی و حرفهای از شهرهای تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و قم تهیه و تکمیل شد. این پرونده با هدف حفاظت از هنر سنتی آینهکاری، معرفی ظرفیتهای موجود و نیز تثبیت جایگاه تاریخی آن در معماری ایرانی به یونسکو ارسال شده است. ثبت جهانی این هنر میتواند جایگاه آینهکاری را در سطح بینالمللی تقویت کند و روند آموزش و احیای آن را سرعت بخشد.ثبت جهانی در فهرست میراث ناملموس یونسکو بهمعنای بهرسمیتشناختهشدن این هنر بهعنوان یک میراث فرهنگی مرتبط با هویت تاریخی مردم ایران است.
آینهکاری ایرانی ماجرای جالبی هم دارد؛ حمید مهدی زاده، یکی از استادان هنر آینهکاری که پدر و پدربزرگش هم در این هنر خبره بودند، قصه تولد هنر آینهکاری را در دوران صفویه میداند. او گفته بود: «حمل و نقل آینه با شرایط آن روزگار و تغییرات اقلیمی باعث میشد تا آینههای بسیاری در طول مسیر بشکند و به یک معنا غیرقابل استفاده باشد، اما نگاه ایرانی هنرمند از دل همین آینه شکستههای بیاستفاده یک هنر در معماری خلق کرد و اسمش را گذاشت هنر آینهکاری.»
نمایی از شاهکار آینهکاری در «کاخ گلستان»