«بهار» شاعر به قصایدش معروف است، اما او سرایندۀ برخی از تصانیف ماندگار ازجمله یکی از مشهورترین تصانیف فارسی یعنی «مرغ سحر» است. تصنیفی که با مضمون سیاسی_اجتماعی خود فریادی است که در اعتراض به شرایط خفقان سال‌های پایان دوران مشروطه سروده و اجرا شده‌است. به مناسبت هجدهم آذر سالروز تولد «ملک‌الشعراء بهار» فهرستی از ده تصنیف برتر با شعر این شاعر بزرگ را برای خوانندگان مجله میدان آزادی تهیه کرده‌ایم.

«محمدحسن(بیوک) معیری» متولد ۱۰ اردیبهشت سال ۱۲۸۸، متخلص به «رهی» از دودمان معیرالممالک بود که از سلسله افشار تا قاجار وزیر خزانه‌ و ضرابخانه بودند. هنر نیز چون مناصب دیوانی در خاندان‌شان موروثی بود. رهی از کودکی به موسیقی و شعر و نقاشی علاقه‌مند بود و از میان همه این هنرها، قریحۀ سرشار شاعری‌اش، سبب شد او به یکی از چهره‌های کم نظیر در غزل و ترانۀ معاصر تبدیل شود.

استعاره‌ی آب نماد زیبا و رسایی‌است از تلاش سهراب سپهری برای کشف سمت‌های پنهان و ناپیدای زندگی انسان در مسیر شعر و نقاشی‌ و کلیت حرکت هنری‌اش. او با فوت کردن غبار عادت از مسیر تماشا‌، آن‌ سمت‌های ناپیدا را همراه طراوت و تازگی به ما باز می‌گرداند.

استاد حسین علیزاده از برترین چهره‌های موسیقی ایران، به‌ویژه در موسیقی هنری اصیل ایرانی است. علیزاده از برترین‌های تاریخ موسیقی ردیف‌دستگاهی (یا اصطلاحا موسیقی سنتی) ایران است، هم از بهترین‌های موسیقی فیلم و موسیقی بی‌کلام. او هم در موسیقی ملی‌میهنی و موسیقی اجتماعی و سیاسی، هم موسیقی عاشقانه، هم موسیقی اندیشه‌محور و فلسفی و هم در لحظاتی در موسیقی کودک‌ونوجوان و نیز موسیقی عرفانی ایران آثار ارزشمندی برای تاریخ موسیقی ایران از خود به‌جای گذاشته است.

امروز زادروز آهنگساز سرشناس و مهم معاصر پرویز مشکاتیان است. به همین بهانه جهت آشنایی بیشتر با آثار ایشان در ادامه ده اثر شامل تصانیف از خوانندگان مختلف و قطعات بی‌کلام به همراه اطلاعات مختصری از اثر آورده می‌شود. در همه آثار انتخاب‌شده به‌جز هنر آهنگسازی، لحظاتی از هنر سنتورنوازی استاد مشکاتیان را نیز می‌شنوید.

محمدرضا لطفی، آهنگساز، نوازنده، ردیف‌دان، موسیقی‌دان، مدیر هنری، پژوهشگر و مدرس سرشناس موسیقی ایرانی بود که به روایت مشهور ۱۲ اردیبهشت و به روایتی دیگر 13 اردیبهشت ۱۳۹۳ در تهران درگذشت. در این فهرست ده آلبوم از بهترین آلبوم‌های محمدرضا لطفی که او در مقام آهنگساز بوده است را با هم مرور می‌کنیم.

آواز اصیل‌ترین، قدرت‌مندترین، خاص‌ترین و آزادترین فرم هنری در موسیقی ایران است؛ مخصوصا در انواع موسیقی باکلام. اگر بخواهم تعریفی نسبتا کاربردی از آواز ارائه کنم می‌گویم در موسیقی ایرانی موسیقیِ با کلام بدون محدودیت ریتم و متر که می‌تواند آزادانه به گوشه‌های مختلف موسیقی ایرانی سر بزند. آواز همان فرمی است که حتی مشابهش هم در موسیقی‌هایی مثل موسیقی پاپ نیست. شکلی که بیشترین نزدیکی را به حالات درونی انسانی دارد و بیشترین ظرفیت را برای خلاقیت هنری در موسیقی.

صدای گرم و قدرتمند شجریان از جمله صداهای مهم در ترویج تصنیف‌خوانی و موسیقی ایرانی به‌ویژه در دو دهۀ ابتدایی پس از پیروزی انقلاب بود. مردم ایران بسیاری از این تصنیف‌ها را دوست‌داشتند و از بر بودند. تصنیف‌هایی که بیش از همه با آهنگسازی پرویز مشکاتیان و پس از او در میان آثار آهنگسازانی مثل محمدرضا لطفی، حسین علیزاده، کیهان کلهر، داریوش پیرنیاکان

در میان شاعران بزرگ حافظ و مولوی هر دو به دلیل ارزش‌های موسیقایی‌شان و همچنین اندیشه و عرفان خاصشان مورد اقبال فراوان چهره‌های موسیقی بوده‌اند و هستند، حال اینکه این اقبال موسیقی‌دانان چقدر با موفقیت در ادا کردن حق شعر و جلب اقبال مخاطب هنری بوده بحثی دیگر است. چه اینکه بسیاری از اهالی موسیقی فقط شعرهای بزرگان را مصرف و بلکه اسراف و اتلاف کرده‌‌اند. و در کنار این موضوع، بی‌نهایت شاهکار هنری در موسیقی ایرانی داریم که همه با شعرهای حافظ و مولوی ساخته‌ شده‌اند.

نکته‌ی مهمی که درمورد حافظ وجود دارد، وجود انواع گوناگون و پیشرفته‌ی موسیقی‌های لفظی و معنوی در شعر اوست، چیزی که جدا از همه ارزش‌های محتوایی، سنگ بنای پیوند شعر او با موسیقی در تمام ادوار تاریخ موسیقی ایرانی پس از حافظ شد. تصنیف و ترانه‌های زیبا با شعر حافظ کم نیست، در این مطلب سعی کردیم ده تصنیف از بهترین تصنیف‌های ساخته شده با شعر حافظ در موسیقی ایرانی (سنتی یا ردیف‌دستگاهی) انتخاب کنیم که از ده خواننده و ده آهنگساز و ده شعر مختلف باشد

در این فهرست سعی کردیم حتی‌الامکان همه‌ی موازین و معاییر را مد نظر قرار دهیم و آلبوم‌هایی را برگزینیم که در مجموع از نظر عام و خاص و آواز و تصنیف و آهنگساز و خواننده بهترین‌های کارنامه‌ی جاودان‌یاد شجریان باشد و دستکم اگر کسی خواست شجریان‌شنیدن را شروع کند کارش آسان شود. همچنین آثار از جمعی از بزرگ‌ترین استادان موسیقی معاصر در این فهرست حضور دارد، مخصوصا آنانکه در شجریان شدن شجریان نقشی اساسی دارند: محمدرضا لطفی، پرویز مشکاتیان، حسین علیزاده و...

این روزها از شبکه‌های تلویزیونی تا شبکه‌های اجتماعی، همگی مدام در حال پخش آهنگ‌های پاپ با موضوع بهار و نوروزند؛ این شد که ما تصمیم گرفتیم فهرست پیشنهادی موسیقی بهاری‌مان فقط از موسیقی ایرانی باشد. در ادامه ده تصنیف از موسیقی سنتی و دستگاهی ایرانی می‌شنوید که هرکدام حال و هوای خاص خودشان را دارند.