مجله میدان آزادی: امروز بیستم مهرماه، اولین سالگرد درگذشت بازیگر تلویزیون و سینمای ایرانی، «محمد کاسبی» است. به همین مناسب فهرستی از بهترین نقش‌آفرینی‌های این بازیگر سرشناس را در مطلب زیر به قلم مینو رضایی بخوانید:
بهترین نقش‌آفرینی‌های محمد کاسبی در تلویزیون و سینمای ایران
«محمد کاسبی» در سینما و تلویزیون ایران، بازیگری است که به واسطۀ پیشینه تئاتری‌اش، توانایی عجیبی در انعطاف‌پذیری میان نقش‌های جدی، مذهبی و حتی کمدی دارد. او استاد تیپ‌سازی‌های باورپذیر است. در اولین سالگرد درگذشت این استاد مسلم بازیگری مروری داریم بر برخی از بهترین نقش‌آفرینی‌های محمد کاسبی:
نقش‌آفرینی «محمد کاسبی» در فیلم سینمایی «پدر»، ساختۀ «مجید مجیدی»
1. پدر| مجید مجیدی | ۱۳74
شاید بتوان گفت یکی از قله‌های بازیگری کاسبی در سینما، همکاری‌اش با مجید مجیدی در فیلم «پدر» است. او در نقش یک ناپدری که در تلاش برای بازگرداندن نظم به خانواده‌ای است که با ازدواج مادر خانواده دچار فروپاشی شده، بازی فوق‌العاده‌ای ارائه داد. کاسبی در این فیلم با لحنی مقتدر اما پنهان از رنج، نماد مردی سنتی بود که برای تعادل میان نقش همسری، پدری، ناپدری و پلیس بودن می‌جنگد. این نقش برای او سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد در جشنوارۀ سال ۱۳۷۴ را به همراه داشت.
نقش‌آفرینی «محمد کاسبی» در سریال «صاحبدلان»، ساختۀ «محمدحسین لطیفی»
2. صاحبدلان | محمدحسین لطیفی | ۱۳85
کاسبی در این سریال ساخت «محمدحسین لطیفی» نقش «جلیل» را داشت. جلیل که نقش مقابل برادرش خلیل بود. خلیلی که اگر «صاحبدلان» را کاملا نمادین بدانیم، نماینده خدا برای هدایت مردم روی زمین بود و جلیل نماینده طاغوت و سرکشی در برابر خداوند. صاحبدلان از این جهت در کارهای محمد کاسبی مهم به حساب می‌آید که جزو معدود نقش‌های منفی اوست.
نقش‌آفرینی «محمد کاسبی» در سریال «دلبر آهنی»، ساختۀ «مهدی صباغ‌زاده»
۳. دلبر آهنی | مهدی صباغ‌زاده | ۱۳78
«دلبر آهنی» محصول اواخر دهۀ هفتاد است که شبکۀ پنج هنوز شبکۀ تهران بود و سریال‌های درخشانی می‌ساخت. «مهدی صباغ‌زاده» کارگردان این سریال، تقابل بین دو باجناق را به خوبی به تصویر کشیده. تقابلی که ریشۀ اصلی‌اش به داستان یک ماشین برمی‌گردد. به «دلبر آهنی». دلبر آهنی را می‌توان از اولین کارهای طنز تلویزیونی محمد کاسبی و فاصله گرفتن او از فضای جدی دانست. باید گفت این‌که بعدا کاسبی در نقش «آ تقی» خوش‌رکاب نشست، احتمالا ریشه در همین بازی او در دلبر آهنی داشته است. بازی کاسبی در این سریال نشان داد که او رگ خواب مخاطب تلویزیون را به خوبی می‌شناسد.
نقش‌آفرینی «محمد کاسبی» در سریال «خوش‌رکاب»، ساختۀ «علی شاه‌حاتمی»
4. خوش‌رکاب | علی شاه‌حاتمی | ۱۳81
شخصیت «آ تقی» در سریال «خوش‌رکاب» ساختۀ «علی شاه‌حاتمی» به یکی از ماندگارترین تیپ‌های تلویزیونی تبدیل شد. کاسبی با لهجه و رفتارهای خاص یک راننده‌کامیون متعصب قرار گرفته در دوراهی اخلاق، توانست شخصیت تقی را کاملاً واقعی جلوه دهد. این نقش یکی از نمونه‌های موفق بازیگری کاسبی در ایجاد «تیپ» در کنار «شخصیت» است.
نقش‌آفرینی «محمد کاسبی» در فیلم سینمایی «نفوذی»، ساختۀ «احمد کاوری»
5. نفوذی | احمد کاوری | ۱۳87
نقش‌آفرینی کاسبی در «نفوذی» یکی از تجربیات متفاوت او در سینمای دفاع مقدّس است. او در این فیلم نقش یک مسئول اطلاعاتی رده‌بالا را بر عهده داشت که با پیچیدگی‌های یک پروندۀ امنیتی روبه‌روست. بازی کاسبی در این فیلم، متین، سنجیده و کاملاً در خدمت فضای معمایی فیلم بود. او توانست با کنترل بازی و پرهیز از اغراق، شخصیتی را بسازد که تماشاگر همزمان به او اعتماد کند و در عین حال نسبت به هویت واقعی‌اش دچار تردید شود.
نقش‌آفرینی «محمد کاسبی» در سریال «سه‌در‌چهار»، ساختۀ «مجید صالحی»
6. سه در چهار| مجید صالحی | ۱۳87
در «سه در چهار» کاسبی دوباره نبوغ خود را در کمدی موقعیت نشان داد. تقابل او با «مهران رجبی» در نقش دو باجناق که همراه تک‌‌تک اعضای خانواده‌شان به دنبال راهی برای امرار معاش سختشان هستند، یکی از بهترین زوج‌های کمدی آن سال تلویزیون را خلق کرد. بازی کاسبی در این سریال بر پایۀ تضاد بین جدیت ظاهری و ساده‌انگاری‌های موقعیتی شخصیت بنا شده بود که نتیجه‌اش خلق لحظات بسیار کمیک شد. این سریال یکی از پربیننده‌ترین کارهای طنز تلویزیونی محمد کاسبی است که البته «مجید صالحی» آن را کارگردانی کرده است.
نقش‌آفرینی «محمد کاسبی» در سریال «خوب، بد، زشت»، ساختۀ «منوچهر هادی»
7. خوب، بد، زشت | منوچهر هادی | ۱۳93
کاسبی در این سریال نقش «دایی مصیب» را داشت که باید برای برادرزاده‌های عجیب و غریب و گاه ناخلفش، پدری هم کند. پدری یعنی ایفای نقش بزرگ خانواده. کاسبی در این سریال ساختۀ «منوچهر هادی» دوباره به تیپ‌سازی روی آورده است و از لهجۀ غلیظ تهرانی برای درآوردن نقش یکی از لات‌های بامعرفت این شهر کمک گرفته است.
نقش‌آفرینی «محمد کاسبی» در فیلم سینمایی «دیوار»، ساختۀ «محمدعلی طالبی»
8. دیوار | محمدعلی طالبی | ۱۳86
«دیوار» یک درام اجتماعی به کارگردانی «محمدعلی طالبی» است. کاسبی در دیوار نقش «عمو محمود» را دارد. مردی که در شهربازی کار می‌کند و به‌نوعی سرپرست دو فرزند رفیق مرده‌اش است. بازی کاسبی در نقش عمومحمود بسیار باورپذیر و به دور از خودنمایی و سرشار از سکوت و بازی با نگاه است. کاسبی برای بازی در دیوار، نامزد دریافت سیمرغ بلورین جشنوارۀ فیلم فجر شد.
.jpg?ver=21tIWQuEBgBkrG0nTpEgmg%3d%3d "نقش‌آفرینی «محمد کاسبی» در فیلم سینمایی «زنگ‌ها»، ساختۀ «محمد رضا هنرمند»")
نقش‌آفرینی «محمد کاسبی» در فیلم سینمایی «زنگ‌ها»، ساختۀ «محمد رضا هنرمند»
9. زنگ‌ها | محمدرضا هنرمند | ۱۳۶4
«زنگ‌ها» فیلمی ساختۀ «محمدرضا هنرمند» در سال ۱۳۶۴ است. فضای زنگ‌ها برای سال ۱۳۶۴ بسیار متفاوت بود. فضایی فانتزی که هنرمند، بعدها در «مرد عوضی» هم آن را تکرار کرد. به‌هرحال دیده نشدن زنگ‌ها باعث نشد که بازی محمد کاسبی در نقش «خبرنگار ویژۀ قتل‌های تلفنی» در آن دیده نشود. کاراکتری که شاید بتوان آن را تنها کار فانتزی کارنامۀ کاسبی دانست. مطمئنا پرفروش شدن زنگ‌ها در وقت اکران مدیون همین بازی بسیار متفاوت اوست.
نقش‌آفرینی «محمد کاسبی» در فیلم سینمایی «مرگ دیگری»، ساختۀ «محمد رضا هنرمند»
10. مرگ دیگری | محمدرضا هنرمند | ۱۳61
«مرگ دیگری» فیلمی است به نویسندگی «محسن مخملباف»، کارگردانی «محمدرضا هنرمند» و بازیگری «مجید مجیدی» و «محمد کاسبی». این فیلم هم مانند بسیاری از کارهای هنرمند، در زمان و مکان نامعلوم اتفاق می‌افتد. یک فرماندۀ نظامی با بازی کاسبی قبل از شروع عملیاتی که قرار است در آن مناطق زیادی را بمباران کند و هزاران نفر را به کام مرگ بفرستد با فرشتۀ مرگ ملاقات می‌کند. کاسبی و مجیدی بازیگران این فيلم دیالوگ‌محور یک‌ساعته هستند. اما بار اصلی بر عهدۀ کاسبی است که حالات متفاوتی از تکبر، اطمینان، ترس، انکار و استیصال را از خود نشان می‌دهد. مرگ دیگری، از کارهای ابتدایی فیلمسازان نوپای حوزۀ هنری در اول دهۀ شصت است و بنابراین چندان ماندگار نماند.