مجله میدان آزادی: درتازهترین صفحه از پرونده «روزی روزگاری تلویزیون» به سراغ سریال «اسباب زحمت» ساختۀ «سعید آقاخانی» رفتهایم؛ یکی از آخرین ساختههای تلویزیون که هنوز هم در حال پخش از شبکۀ یک سیما است. نقد، تحلیل و بررسی این سریال را به قلم فائزه حسنزاده در ادامه بخوانید:
پس از پنج فصل «نونخ» و همکاری موفق «سعید آقاخانی» با «امیر وفایی» و «مهدی فرجی»، اینبار او با ترکیبی تازه دست به تولید سریال تلویزیونی «اسباب زحمت» برای پخش در ماه رمضان 1405 زده است. «اسباب زحمت» بر اساس آنچه تاکنون در سه قسمت پخش شده، سریالی به نظر میرسد که اگرچه ضعفهایی دارد، اما مانند آثار قبلی آقاخانی، میتواند طنزش را بهسلامت پیش ببرد و سرگرمکنندگی را نیز نبازد.
خلاصه داستان سریال اسباب زحمت
«اسباب زحمت» حول زندگی سه باربر به نامهای «احمد» (سعید آقاخانی)، «ناصر» (حسن معجونی) و «صادق» (عباس جمشیدیفر) میچرخد. احمد درگیر مشکلات اقتصادی و تلاش برای خرید یک خاور است و به همین دلیل به بازار رمز ارز روی میآورد و با شکستی سنگین مواجه میشود. ناصر در انتظار تولد فرزندش است و صادق که علاقهمند به جهانگردی است، به دست روزگار باربر شده اما هنوز رویای خود را کنار نگذاشته است. این سه نفر در هر قسمت، با اسبابکشی تازهای روبهرو میشوند و همین مأموریت، آنها را وارد موقعیتی جدید میکند. هربار مقصد خانهای متفاوت است و ماجرایی مستقل شکل میگیرد؛ با این حال، خط زندگی شخصی آنها و اتفاقات قبلی نیز بهصورت پیوسته ادامه پیدا میکند.
البته سریال صرفاً به موقعیتهای بیرونی اکتفا نمیکند و فضای خانوادگی هم در بطن قصه جریان دارد. در خلال ماجراها، خانواده احمد تا اینجا نقش پررنگتری در قصه داشتهاند و بهنظر میرسد خانواده ناصر نیز بهتدریج به داستان اضافه شود. آنچه تاکنون از خانواده احمد دیدهایم، کمدی رمانتیک همسرش (کمند امیرسلیمانی) و شیطنتهای دو فرزندشان (دریا آقاخانی و کیاشا تنگستانیپور) بوده است.
«عباس جمشیدیفر»، «شیرین منجمی»، «هومن حاجیعبداللهی»، «سعید آقاخانی» در سریال تلویزیونی «اسباب زحمت»
شاکلۀ سریال اسباب زحمت
سوژه «اسباب زحمت» مانند «راز بقا» تازه و بدیع نیست. آقاخانی اینبار هم، مثل بسیاری از آثارش از جمله «نونخ» و «نقطه سر خط»، سراغ آدمهای عادی جامعه رفته و قصه را بر محور گرفتاریهای روزمره آنها، بهویژه مشکلات اقتصادی، بنا کرده است. در کنار این خط اصلی، خانواده نیز همچنان جایگاهی کلیدی در روایت دارد؛ همانطور که تقریبا در همهی سریالهایش مانند «خوشنشینها»، «زنبابا» و... دیده بودیم. سوژهای که اگرچه بدیع نیست، به زبان حال مخاطب نزدیک است و به تجربههای زیستۀ او در جامعه امروز گره میخورد. در واقع، اثر متعهد است به آیینهوارگی هنر و زیستجهان مخاطبانش را در دل طنزی سرگرمکننده روایت میکند و طنز همان چیزی است که ظرفیت آن را دارد میان مخاطب و تجربه زیستهاش فاصلهای ایجاد کند تا تلخیها و مشقتها اینبار با لبخندی معنادار دیده شوند.
با این حال، بر اساس سه قسمتی که تاکنون پخش شده، نمیتوان با قطعیت گفت با یک طنز اجتماعی تمامعیار روبهرو هستیم یا تنها طنزی را شاهد هستیم که خطوط فرعی انتقادی هم در خود جای داده است. طنز اجتماعی موفق باید دو کار را همزمان انجام دهد: هم مخاطب را بخنداند و هم او را با یک ناراحتی آگاهانه روبهرو کند. اگر طنز فقط خنده تولید کند، به کمدی مصرفی نزدیک میشود و اگر تنها نقد کند و خنده نیافریند، به خطابه بدل میشود. از این رو، باید در ادامه پخش سریال دید آیا «اسباب زحمت» میتواند حق این ژانر را ادا کند یا نه.
«سعید آقاخانی»، کارگردان سریال تلویزیونی «اسباب زحمت»
آیا سریال اسباب زحمت خندهدار است؟
روند داستانی و ریتم «اسباب زحمت» آرام و سرگرمکننده است. در این سریال با طنزی طرف هستیم که نه بر شوخیهای شبکهاجتماعیزده بنا شده و نه به دستمایههای اروتیک متوسل شده است؛ بلکه در فضایی سالم و خانوادگی روی پای خودش ایستاده و توان خنداندن را نیز دارد. نشان به آن نشان که با اینکه هنوز چند قسمت بیشتر از شروع سریال نگذشته، تکههایی از آن بهعنوان قطعههای طنز منتشر در فضای مجازی منتشر و دیده شده است. امید است «اسباب زحمت» در زمرۀ طنزهایی قرار گیرد که ثابت کردهاند بدون عبور از خطوط اخلاقی و بدون تکیه بر شوخیهای مصرفشده هم میتوان طنز ماند و مخاطب را خنداند.
از حیث طنزپردازی نیز اگرچه شوخیهای زبانی در سریال حضور دارند، اما اثر به این تکنیک محدود نمانده است. نقطه ضعف آثار کمجان آنجاست که تنها بر بازی با کلمات تکیه میکنند و بهطرزی مذبوحانه برای گرفتن خنده دستوپا میزنند؛ «اسباب زحمت» چنین وضعیتی ندارد و از موقعیت و شخصیت نیز برای خلق طنز بهره میگیرد. افزون بر این، نمک ذاتی عباس جمشیدیفر و مهارت بازیگری حسن معجونی نیز به طنازی سریال کمک کرده است.
صحبت از بازیگری به میان آمد، باید اشاره نمود اینجا هم مانند «نونخ» با ترکیبی از چهرههای تازه در کنار بازیگران باتجربه روبهرو هستیم؛ با این تفاوت که نه تعداد بازیگران جدید به اندازه «نونخ» است و نه درخششی از آنها دیده میشود. بازیگران کمتجربه هنوز به آن میزان از تسلط نرسیدهاند که باری از سریال را بر دوش کشند، اما ترکیب کلی از نظر کمیت و کیفیت بهگونهای است که توازن اثر حفظ میشود و سریال دچار فروپاشی یا بحران در اجرا نمیشود.
میارزد که اسباب زحمت را ببینیم؟
ریتم آرام، اتکا به موقعیت و شخصیت در کنار شوخیهای زبانی، و پرهیز از مسیرهای دمدستی، باعث شده سریال روی پای خودش بایستد. شاید به اوج برخی آثار قبلی آقاخانی نرسد، اما در حفظ توازن و سرگرمکنندگی، کارش را بلد است. بنابراین سریال به دیدنش میارزد.
در پایان بد نیست بگوییم تهیهکنندگی سریال اسباب زحمت را «حسام آقاباباییپور» بر عهده دارد و در بخش نویسندگان نیز نامهایی چون «حمیدرضا بابابیگی»، «دانیال رجبی»، «مسعود خاکباز» و «ابوالفضل کاهانی» دیده میشود. با این حال، امضای آقاخانی همچنان در کار قابل تشخیص است؛ یعنی حفظ رگههای اجتماعی در دل طنزی که بر زیست و گذران روزمرۀ افراد معمولی بنا شده است.