مجله میدان آزادی: به سنت پایان ماه مجله میدان آزادی، با پایان مهر، جدیدترین شماره از ماهنامۀ «کاغذ اخبار هنر» را به قلم «حنانه شکیبا» بخوانید:
مجیدی، صدای بی‌صدایان
در سینمای ایران قطعا و یقینا مهمترین خبر برگزیده شدن فیلم «غذای نیمروز» مجید مجیدی در جشنواره بوسان کره جنوبی بود. بیست و سوم مهرماه در مراسم اختتامیۀ جشنواۀ بوسان، مجیدی موفق شد برای فیلم «غذای نیمروز» جایزه بهترین فیلم این جشنواره را از آن خود کند و جایزه‌اش را به بچه‌های میناب و مردم شجاع ایران تقدیم کرد.
مجیدی 19 مهر 1405، پیش از نخستین نمایش «غذای نیمروز» در بخش مسابقه اصلی جشنواره بوسان، این فیلم را به مردم شجاع و دلیر ایران و کودکان مظلوم میناب تقدیم کرد. بسیاری سخنان مجیدی را در این جشنواره، صدای مردم ایران در جامعه جهانی دانستند. ایرانیان مجیدی را فراتر از یک فیلمساز، سفیر عزت ملی خود خواندند و به او لقب «صدای بی‌صدایان» دادند.
به این ترتیب «غذای نیمروز» مجید مجیدی که نام انگلیسی آن «نان و کتاب» است، پس از کسب جایزه اصلی بهترین فیلم جشنواره بین‌المللی بوسان، به صورت مستقیم وارد رقابت اسکار ۲۰۲۷ در شاخه بهترین فیلم بین‌المللی خواهد شد و ایران برای اولین‌بار، با دو فیلم در این رقابت جهانی حضور خواهد یافت. پیشتر فیلم «سرزمین فرشته‌ها» به کارگردانی بابک خواجه‌پاشا به‌عنوان نمایندۀ ایران در اسکار 2027 معرفی شده بود.
با تغییر قوانین پیشین آکادمی اسکار، از سال ۲۰۲۷، فیلم‌های غیرانگلیسی‌زبان می‌توانند از مسیر جشنواره‌های معتبر سینمایی نیز واجد شرایط راه‌یابی به اسکار شوند. بر اساس این قانون، جشنواره‌های کن، برلین، ونیز، ساندنس، تورنتو و بوسان مسیرهای جدید ورود فیلم‌ها به رقابت اسکار محسوب می‌شوند و کسب جایزه اصلی بهترین فیلم در هر یک از این جشنواره‌ها توسط فیلم‌های غیرانگلیسی‌زبان، می‌تواند مجرایی تازه برای راه‌یابی فیلم‌سازان به اسکار باشد.
این اولین‌بار نیست که یکی از فیلم‌های مجیدی وارد کارزار اسکار می‌شود؛ مجیدی در سال ۱۳۷۵ با سومین فیلم بلندش، «بچه‌های آسمان»، به عنوان اولین کارگردان ایرانی، به اسکار رفت. این فیلم در پنج رشتۀ بهترین فیلم خارجی‌زبان، نامزد شد و اولین فیلم ایرانی بود که به اسکار راه پیدا کرد و نگاه‌های جهانی را به سینمای ایران و آثار مجیدی جلب کرد. مجیدی رکورددار بیشترین حضور یک کارگردان ایرانی در اسکار است.
حال‌و‌هوای کنسرت‌ها در مهر ماه
در مهر ماه تقویم کنسرت‌ها فقط با نام تهران پر نشد. بخش قابل‌توجهی از اجراها در شهرهای مختلف برگزار شد و خواننده‌ها از پاپ و موسیقی سنتی تا سبک‌های دیگر، از علیرضا قربانی و همایون شجریان گرفته تا رضا بهرام و علی قمصری روی صحنه رفتند. این پراکندگی نشان می‌دهد بازار اجرای زنده در حوزۀ موسیقی، بیش از گذشته از پایتخت فاصله گرفته و مخاطب شهرستان‌ها را هم هدف قرار داده است.
آلبوم جدید تیلور سوئیفت و ناکامی «مایکل»
آلبوم «زندگی یک آوازه‌خوان: اجرای دوباره» تیلور سوئیفت در رتبه دوم فهرست بدترین آلبوم‌های پاپ دهه در متاکریتیک قرار گرفته است. یکی از منتقدان «تلگراف» که خود را طرفدار سوئیفت معرفی کرد، این آلبوم را «سطحی و مبتذل» توصیف کرد و ترانه‌های جدید آن را ضعیف دانست.
فیلم سینمایی «مایکل» در ژانر بیوگرافی که روایتگر زندگی مایکل جکسون است در مهر ماه، با اختلاف و با عبور از ۱ میلیارد دلار فروش به پرفروش‌ترین فیلم حوزه بیوگرافی موسیقی تبدیل شد.
اما جالب است بدانبد این فیلم با وجود چنین استقبالی نتوانست مجوز حضور در بخش کمدی یا موزیکال هشتاد و چهارمین دوره جوایز گلدن گلوب را دریافت کند. به گزارش ورایتی، درخواست شرکت لاینزگیت برای قرار گرفتن این اثر در بخش کمدی یا موزیکال رد شده است؛ تصمیمی که مسیر رقابت فیلم را تغییر می‌دهد و آن را در جمع آثار بخش درام قرار می‌دهد!
«انتقام‌جویان» دوباره پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینما
در مهر ماه، «انتقام‌جویان: پایان بازی» با فروش جهانی نزدیک به ۲.۹۳۸ میلیارد دلار در صدر جدول قرار دارد و «آواتار» با بیش از ۲.۹۲۳ میلیارد دلار در رتبه دوم است؛ این رقابت دوستانه میان دو فرنچایز بزرگ هالیوود همچنان ادامه دارد.
جیمز کامرون، کارگردان «آواتار»، پس از بازپس‌گیری عنوان پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینما توسط «انتقام‌جویان: پایان بازی» با اکران مجدد «انکور»، این موفقیت را به مارول و برادران روسو تبریک گفت.
بحران مخاطب در سینمای ایران
از سوی دیگر، انتشار آخرین آمار متا (مرکز تحلیل اجتماعی) در مهر ماه دربارۀ سینمای ایران و مخاطبانش مورد توجه رسانه‌‌ها قرار گرفت. بنابر آخرین آمار متا، فیلم سینمایی «مرد عینکی» به کارگردانی کریم امینی پرمخاطب‌ترین فیلم در بستر سینما نمایش خانگی و اکران آنلاین شد.
در سال گذشته سینمایی ایران، تنها ۲۲ درصد مردم سال گذشته سینما رفته‌اند. حدود ۷۸ درصد مردم سینما نرفته‌اند. همچنین تنها ۷ درصد مردم از سال گذشته تاکنون تئاتر رفته‌اند. در ۶ ماه گذشته سینمای ایران تنها ۲ درصد افزایش مخاطب داشته است و تنها ۴۵ درصد مردم خانوادگی به سینما می‌روند. منتقدان این آمار را به بحران مخاطب و غیبت خانواده در سینمای ایران تعبیر کرده‌اند.
جشنواره رنگارنگ فیلم کوتاه
جشنواره فیلم کوتاه تهران نیز یکی از مهمترین رویدادهای سینمایی کشور بود که 25 مهر آغاز شد و پس از پنج روز، امشب، 30 مهر، قطارچهل و سومین دورۀ آن به ایستگاه آخر رسید. جشنواره فیلم کوتاه تهران امسال از ۲۵ مهرماه در پردیس سینمایی ملت آغاز به کار کرد و پس از پنح روز که میزبان علاقه‌مندان فیلم کوتاه و نیز فیلمسازانی از شهرهای مختلف ایران وجهان بود به پایان رسید. آیین اختتامیۀ این رویداد عصر پنجشنبه ۳۰ مهرماه در مرکز همایش‌های برج میلاد برگزار شد. در این مراسم برگزیدگان جشنواره در بخش‌هایی همچون داستانی، مستند، پویانمایی و بین‌الملل از میان نامزدهای اعلام شده، معرفی شدند.
به‌این ترتیب فیلم کوتاه «آدم» با سه جایزه در صدر جوایز چهل و سومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران قرار گرفت و پس از آن «گوره»، «آسیب دیدگی» و «مزامیر اندوه» با ۲ جایزه در رده‌های بعدی جشنواره فیلم کوتاه ایستادند. جزئیات این جشنواره را در پرونده «جشنواره فیلم کوتاه» مجلۀ نیدان آزادی مرور کنید.
نویسندگان جهان پای کار فلسطین
سالی رونی، نویسنده رمان‌های پرفروشی همچون «مردم عادی» و «گفت‌و‌گو با دوستان»، اعلام کرده است که به دلیل حمایت از گروه اعتراضی «اقدام برای فلسطین»، دیگر امکان عرضه آثارش در بریتانیا وجود ندارد. دولت بریتانیا این گروه را در سال ۲۰۲۵ در فهرست سازمان‌های ممنوعه قرار داد.
رونی نیز با تأیید این تصمیم گفت تلاش کرده است درباره باور‌ها و نیت‌های خود با مردم صادق باشد و آمادگی پذیرش پیامد‌های مواضعش را دارد.
اعلام برندۀ نوبل ادبیات 2026 نیز از مهمترین اخبار ادبیات در مهر ماه بود. آکادمی سوئد روز پنجشنبه ۸ اکتبر (۱۶ مهر ۱۴۰۵)، جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۲۶ را به آن کارسون (Anne Carson)، شاعر و نویسنده ۷۶ ساله کانادایی، اهدا کرد. آکادمی دلیل انتخاب کارسون را آثار جسورانه و نوآورانه او عنوان کرده است که با بهره‌گیری خلاقانه از سنت‌های ادبی کلاسیک، شکل‌های تازه‌ای در ادبیات معاصر پدید آورده‌اند.
هنرهای تجسمی: ون‌گوگ و هیچِ تناولی
ون‌گوگ پس از ۶۰ سال با تابلوی «درختان شاه‌بلوط شکوفه‌زده»،۱۸۰ میلیون دلاری به حراج می‌رود. نمایش عمومی این تابلوی کمتر دیده‌شدۀ ون‌گوگ در هنگ‌کنگ، صدها نفر را برای تماشای این اثر گرد هم آورده است. این نقاشی که در سال ۱۸۹۰ خلق شده، قرار است ۱۸ نوامبر در حراج ساتبیز نیویورک با برآورد قیمتی حدود ۱۸۰ میلیون دلار عرضه شود.
این اثر که درخت شاه‌بلوطی بزرگ و شکوفه‌دار را به تصویر می‌کشد، دهه‌ها از دسترس عموم دور بوده است. قرار است این تابلو در کنار مجموعه‌ای از آثار کمتر دیده‌شده هنرمندان دیگری همچون پل سزان و کلود مونه به مزایده گذاشته شود.
در ایران نیز بیست‌وششمین دوره حراج تهران، عصر جمعه (۲۴ مهر ۱۴۰۵) در هتل پارسیان آزادی برگزار شد. در این دوره، ۱۰۰ اثر از ۹۳ هنرمند، شامل ۸۶ اثر نقاشی، ۱۲ مجسمه و ۲ عکس، برای رقابت خریداران عرضه شد که در نهایت تمامی آثار به فروش رسیدند. در میان آثار این دوره، مجسمه «هیچ» پرویز تناولی با قیمت ۳۰۸ میلیارد تومان رکورد اصلی حراج را به خود اختصاص داد و رکورد فروش حراج تهران را جابه‌جا کرد.
درگذشتگان عالم هنر
مایکل فارست، بازیگر آمریکایی که در آثار راجر کورمن، مجموعه‌های تلویزیونی «پیشتازان فضا»، بازی می‌کرد در ۹۷سالگی درگذشت. ایرانیان اما فارست را برای بازی در فیلم سینمایی «محمد رسول‌الله» ساخته «مصطفی عقاد» می‌شناسند. او در سال ۱۹۷۶ در فیلم معروف «الرساله» در نقش خالد نقش‌آفرینی کرده بود.
سیروس ابراهیم‌زاده که روزهای پایانی شهریور ماه چهره در خاک کشید، پیکرش پس از تلاش‌هیا بسیار، در مهرماه، برای خاکسپاری به ایران رسید و 29 مهر ماه به خاک سپرده شد. ناهید کبیری همسر وی پیشتر گفته بود: «سیروس بیمار نبود؛ سنگ کلیه داشت. ماه‌ها با تشخیص‌های نادرست و مصرف آنتی‌بیوتیک درمان شد تا سرانجام سنگ با سی‌تی‌اسکن تشخیص داده شد. پس از گذاشتن استنت برای عمل لیزر، به عفونت شدید دچار شد؛ عفونتی که ریه‌هایش را درگیر کرد و سرانجام جانش را گرفت، در حالی که آرزوی بازگشت به ایران و خانه‌اش را داشت.»
احمد آرام، نویسنده و نمایشنامه‌نویس بوشهری نیز، 28 مهر ماه، درگذشت. این نویسنده مدتی با بیماری سرطان دستگاه گوارش دست‌وپنجه نرم می‌کرد.
به پایان آمد این دفتر، حکایت همچنان باقی است.