مجله میدان آزادی: درتازهترین مطلب پرونده «ای ایران»، فهرستی از ده مجسمه زیبا با موضوع حماسۀ «آرش کمانگیر» را به قلم پروانه شمسآبادی تماشا کنید و بخوانید:
«آرش کماندار»، «شیواتیر» یا «کمانگیر» یکی از قهرمانان حماسی و البته غیرشاهنامهای ایران و چه بسا فارسیزبانان است. اسطورهای که مشخص نیست چه زمانی وارد فرهنگ مردم ایران شده اما حالا آنقدر در تاروپود زندگی آنها ریشه دوانده که انگار همیشۀ تاریخ بوده است.
در روزگاری که مرزهای کشور در آستانۀ نابودی بود، قرار شد آرش تیری از فراز دماوند رها کند تا جای فرود آن، مرز ایران و توران باشد. آرش با آگاهی از اینکه تمام نیروی جانش در تیر خواهد نشست، کمان را کشید و تیر را رها کرد. تیر او فرسنگها فرسنگ پرواز کرد و در کنار رود جیحون نشست. آرش که تمام توانش را در تیر گذاشته بود، در کوه دماوند بیجان، نمادی از پیوند جان با خاک شد.
اسطورۀ آرش کماندار بهخصوص در قرن معاصر، سرمنشأ خلق آثار هنرهای تجسمی ایران بوده است و در این بین بیشترین سهم به پیکرهسازی رسیده است. در سالهای اخیر، افزایش رفتارهای خصمانه با ایران و ایرانی، باعث بهوجود آمدن تدریجی موجی از ملیگرایی در بین مردم ایران شده است. یکی از نتایج این امر را میتوان در افزایش استفاده از نمادهای ملی در بسترهای مختلف از جمله زیباسازی شهری دید. در دیوارنگارهها، نامگذاری معابر و البته مجسمههای شهری. در این بین، نصب مجسمۀ آرش کمانگیر در شهرهای کوچک و بزرگ ایران، بیش از بقیۀ موارد به چشم میخورد. مجسمهای که نماد ازجانگذشتگی برای میهن و حفظ خاک سرزمینی است. بنابراین و بعد از این مقدمه، در این متن به سراغ فهرستی از بهترین مجسمههای آرش در موزهها و شهرهای مختلف ایران رفتهایم.
مجسمه آرش کمانگیر «کرمان»، اثر «محمدحسین مأموریان»
1. مجسمه آرش کمانگیر کرمان | اثر محمدحسین مأموریان
این مجسمه یکی از زیباترین و پرمفهومترین مجسمههای آرش است. مجسمهای که دستهای یاری ایرانیان بر دست آرش را هنگام کشیدن کمان تجسم کرده است.
مجسمه آرش کمانگیر «مشهد»
2. مجسمه آرش کمانگیر مشهد | سازنده: ناشناس
مجسمۀ آرش کمانگیر مشهد، یکی از نمادهای فرهنگی در محوطۀ آرامگاه حکیم «فردوسی» است. در این مجسمه تیری وجود ندارد و انگار درست لحظۀ رها کردن تیر را به تصویر کشیده است.
مجسمه آرش کمانگیر «مهدیشهر»
3. مجسمه آرش کمانگیر مهدیشهر | سازنده: ناشناس
این مجسمه در پارک آبشار مهدیشهر در استان سمنان قرار گرفته است و مانند برخی نمونههای آرش کمانگیر بر بلندی قرار دارد. این مجسمه از معدود مجسمههای آرش کمانگیر است که با فیگور زانو زدن ساخته شده است.
مجسمه آرش کمانگیر «تنکابن»، اثر «اسماعیل رضامحمدی»
4. مجسمه آرش کمانگیر تنکابن | اثر اسماعیل رضامحمدی
مازندران یکی از استانهایی است که بیشترین مجسمۀ آرش را در شهرهایش دارد. در این فهرست به سراغ مجسمۀ آرش شهر تنکابن رفتهایم. مجسمهای که اثر استاد اسماعیل رضامحمدی است. این مجسمه از جنس بتن گلاسه، با ارتفاع شش متر و در یکی از میدانهای شهر تنکابن نصب شده است.
مجسمه آرش کمانگیر «مهریز»
5. مجسمه آرش کمانگیر مهریز | سازنده: ناشناس
مجسمۀ آرش مهریز یزد، در کنار دروازۀ باستانی فرافر قرار دارد و به دیدنیتر کردن این محوطۀ باستانی کمک کرده است.
مجسمه آرش کمانگیر «ایذه»
6. مجسمه آرش کمانگیر ایذه | سازنده: ناشناس
مجسمۀ آرش شهر ایذه در یکی از پارکهای تفریحی این شهر قرار دارد. ویژگی خاص این مجسمه مربوط به مکان نصب آن است که در بلندی نصب شده و یادآور ایستادن آرش بر کوه دماوند است.
شهر تهران
مجسمه آرش «موزه وزیری»، اثر «ناصر هوشمند وزیری»
7. مجسمه آرش کمانگیر موزه وزیری | اثر ناصر هوشمند وزیری
این مجسمه در سال 1355 ساخته شد و مثل باقی آثار هنرمند فقید «ناصر هوشمند وزیری»، در غارموزۀ وزیری قرار گرفت.
مجسمه آرش کمانگیر «کوی نصر تهران»
8. مجسمه آرش کمانگیر کوی نصر تهران | سازنده: ناشناس
مجسمۀ میدان آرش کمانگیر در محلۀ کوی نصر یا گیشا، شاید تنها مجسمۀ هم کوچک و هم مینیمال این فهرست باشد. مجسمهای جمعوجور که مانند باقی مجسمههای آرش روی پایهای سنگی بنا شده است. کمان شبیه هلال ماه از ویژگیهایی است که این سازه را خاصتر کرده است.
مجسمه آرش کمانگیر «سعدآباد تهران» | اثر «میرحسن ارژنگنژاد» و «حسین ونکی»
9. مجسمه آرش کمانگیر سعدآباد تهران | اثر میرحسن ارژنگنژاد و حسین ونکی
قالبگیری و نصب این مجسمۀ 7 متری در مجموعۀ سعدآباد انجام شد و اکنون در یکی از فضاهای باز این مجموعه پابرجاست. این مجسمه از کامپوزیت ساخته شده است.
مجسمه آرش کمانگیر «میدان ونک تهران» | اثر «ایرج محمدی» و «دهقان محمدی»
10. مجسمه آرش کمانگیر میدان ونک تهران | اثر ایرج محمدی و دهقان محمدی
پایانبخش این فهرست، مجسمۀ آرش میدان ونک تهران است. مجسمهای با طراحی استاد «ایرج محمدی» و ساخت پسرش «دهقان محمدی». مجسمهای با پایهای حدود 8 و ارتفاع حدود 7 متر که فعلا بزرگترین مجسمۀ برنزی ایران است. اما داستان نصب این مجسمه نیز جالب است. این مجسمه در 19 خرداد 1404 در میدان ونک نصب شد و درست در 23 خرداد، جنگ دوازدهروزه آغاز شد. همزمانی نصب اسطورۀ آرش با جنگی تحمیلی بر ضد ایران، نمادی از این شد که اسطورهها همیشه برای کمک به مردم خود حضور دارند.
بدیهی است که تعداد مجسمههای آرش کمانگیر بیشتر از این فهرست است. همچنین با جستوجویی در اخبار به خبرهایی با مضمون تصمیم به ساخت مجسمۀ آرش کمانگیر توسط شهرداری دیگر شهرهای ایران از جمله «سبزوار» برمیخوریم. بنابراین باید شاهد افزایش تعداد مجسمههای آرش کمانگیر در معابر عمومی شهرهای ایران باشیم.